Connect with us

Истражување

Македонскиот јазик во книга од 1802 година

Published

on

Првиот печатен македонски текст е дел од „Речникот од четири јазика“ на свештеникот и учител Даниил Москополец, објавен во 1802 година во Венеција. Гане Тодоровски во своето научно дело „Македонската литература во XIX век“ дури го нарекува и „првата печатена македонска книга“

Вистината забележана во светските речници и документи

Пред речиси 220 години (односно точно 219) во Венеција е отпечатен првиот текст на македонски јазик. Во науката, македонистиката и славистиката, овој факт не е ново сознание, но политичкиот контекст создаден во последнава половина година со оспорувањето на посебноста на македонскиот идентитет и јазик, како аргумент за вето пред ЕУ, активира зголемен интерес и на македонската јавност за теми што обично остануваат затворени во научните кругови. Првиот печатен македонски текст е дел од „Речникот од четири јазика“ на свештеникот и учител Даниил Москополец, објавен во 1802 година во Венеција. Гане Тодоровски во своето научно дело „Македонската литература во XIX век“ дури го нарекува и „првата печатена македонска книга“, со посебен осврт во поглавјето „Белешки за првата печатена македонска книга, Кон ’Речникот од четири јазика’ на Даниил Москополец“. Првиот печатен македонски текст е дел од „Речникот од четири јазика“ на свештеникот и учител Даниил Москополец, објавен во 1802 година во Венеција. Гане Тодоровски во своето научно дело „Македонската литература во XIX век“ дури го нарекува и „првата печатена македонска книга“, со посебен осврт во поглавјето „Белешки за првата печатена македонска книга, Кон ’Речникот од четири јазика’ на Даниил Москополец“.

Во текот на 1802 година, во Венеција се појавува од печат необична книга на грчки јазик, потпишана од свештеникот и улител Даниил Москополец, погрчен Влав од Албанија, во рамките на која првпат во Европа се претставува македонскиот јазик (охридското наречје) во облик на печатена книга – под туѓо име и со туѓа графија. Тоа е книгата (со грчки наслов – Исагогики дидаскалија, н.з.) Почетница или Началное обучение, како што се нарекувале ваквите книги во текот на XIX век. Составен дел од книгава е „Четиријазичниот речник“ (Лексикон тетраглосон, н.з.), или подобро речено „Речникот од четири јазика“ (затоа што подоцна низ течењето на векот, Синаитски и Пулевски така ќе насловуваат некои од своите книги). Овој „Речник од четири јазика“ е значаен за нашата културна историја како првообјава на македонската реч, за непристорениот јазик на македонската народна низина, за говорниот јазик на народното мноштво, на она што се подразбира под поимот „општ јазик“, или „коине дијалектос“ – наведува во својот научен труд истражувачот на македонската литература од 19 век, Гане Тодоровски.

Понатаму Тодоровски констатира дека „јазичната норма што е регистрирана во Данииловиот ’Речник од четири јазика’ е всушност основата на денешниот современ македонски јазик“. Денес ова е многу ретка книга, со вистинска библиографска вредност, за која се знае дека постојат уште само пет-шест примероци по библиотеките на Виена, Атина, Букурешт, Лондон, Софија и Скопје. Од 1802 до 1977 година, оваа книга доживеала осум изданија, а научно внимание ѝ посветиле истакнати имиња на европската етнографија и лингвистика, како и познати слависти и македонисти. Во научниот опис на содржината на речникот на Даниил Москополец е наведено дека освен грчкиот текст, содржи уште три негрчки текстови: албански, влашки и македонски. Постојат претпоставки дека изданието на „Речникот од четири јазика“ на Москополец, од 1802 година, е всушност второ издание, а се претпоставува дека првото е објавено уште во 1794 година, но денес нема зачувани примероци. Всушност, овој речник е повеќе разговорник, односно грчки текст преведен на три јазика, а намерата на Даниил Москополец (што ја изнесува и во самиот текст) била да ги „освести“ Македонците, Албанците и Власите да го учат грчкиот јазик. Македонскиот текст во речникот е всушност превод на извесен поп Стефан од Охрид, за што сведочи неговата преписка со Даниил Москополец. Текстовите на сите јазици во речникот се пренесени со грчко писмо.Во периодот на турското владеење, сѐ до 19 век, се засилуваше грчкото влијание, особено во нашите јужни краишта. Тоа наоѓаше поткрепа во привилегираната положба на Цариградската патријаршија и на грчкиот трговски сталеж во Отоманската Империја. Во поглед на писменоста, тоа се изрази на таков начин што во јужна Македонија употребата на грчката азбука надвладеа над употребата на кирилицата. Особено во првата половина на 19 век, кога се пројави јасно стремежот да се пишува на народен јазик, настана во тие наши краишта цела една книжнина, пишувана со грчка азбука – ги објаснува уште Блаже Конески причините за користењето на грчкото писмо во македонските (словенските) текстови од 19 век. Сепак, фактот дека во овој речник (разговорник) од почетокот на 19 век е објавен текст со карактеристиките на охридскиот говор од тој период претставува аргумент тој да се смета за „првата печатена македонска книга“, како што вели Гане Тодоровски.

Континуитетот на живоста на македонскиот збор е многувековен, кој во пишувана форма започнал да се воведува од 16 век, со преводот на зборникот „Сокровиште“ (Венеција, 1558), напишан од Дамаскин Студит на грчки народен јазик. Првиот словенски превод бил направен во Македонија од страна на епископот пелагониски и прилепски Григориј, во периодот од 1560 до 1580 г., на црковнословенска основа, со проткаени народно-говорни елементи од југозападна Македонија. Во XVII век се засилила и иницијативата за пишување мешовити зборници, во кои започнале да се користат термини потребни за секојдневното живеење: како лексика од медицината, терминологија потребна за просветата и образованието итн.

Дамаскинарската литература, ракописните споменици што се определени како македонска јазична редакција, како и првпат отпечатените македонски зборови во Данииловиот „Четиријазичник“, силно влијаеле во почетокот на 19 век врз просветителскиот процес, односно врз македонската културна преродба, која започнала со печатењето книги, речници, учебници, буквари на македонски народен јазик, што водело кон тенденцијата за нормирање современ македонски литературен јазик – накратко го претставува континуитетот на македонското литературно творештво професорката Валентина Миронски-Христовска од Институтот за македонска литература во Скопје, потврдувајќи го значењето на „Речникот од четири јазика“ од Даниил Москополец, како прво печатено сведоштво на македонскиот народен збор./Јасминка Павловска /www.novamakedonija.com.mk

Continue Reading

Здравје

Студии: Витаминот Д може да помогне во борба против КОВИД, 20 минути секој ден на сонце е препорачлива доза

Published

on

Дали може здравото ниво на витамин Д во крвта да ви помогне да избегнете интензивна нега или смрт ако се заразите со COVID-19?

Повеќе истражувања сугерираат дека „сончевиот витамин“ може да игра улога во тоа колку може да биде сериозен вашиот случај.

Додека студиите не докажуваат причина и последица, „овие студии ја поддржуваат идејата дека витаминот Д може да биде заштитник од КОВИД компликации“, вели Вадим Бакман, д-р, професор по биомедицински инженеринг и медицина на Универзитетот Нортвестерн, Чикаго врска помеѓу недостаток на витамин Д и разлики во стапката на смртност во различни земји.

Меѓу најновите студии:

Повеќе од 80% од 200 пациенти хоспитализирани со COVID-19 имале недостаток на витамин Д. Пациентите со пониско ниво на витамин Д имале и поголеми нивоа на воспалителни маркери во крвта. Но, истражувачите не откриле никаква врска помеѓу ниските нивоа на Д и колку е тешка болеста.


Шпански истражувачи тестирале како витамин Д може да влијае на луѓето хоспитализирани со КОВИД. Од 50-те кои го примиле, само на еден му била потребна е интензивна нега, а никој не починал. Меѓу 26 пациенти кои не примиле витамин, на 13 им била потребна болничка нега, а двајца починале.


Американски истражувачи проценија примероци на крв од 235 пациенти примени во болница со КОВИД и потоа ги следеа за да видат како поминуваат. Пациентите кои имале соодветно ниво на витамин Д, имале помали шанси да останат без свест или да умрат од КОВИД. (По објавувањето на студијата, уредниците на списанието објавија „изразување на загриженост“), прашувајќи дали големината на примерокот е доволно голема и како се анализираат податоците. Авторот на студијата, Мајкл Холик, д-р, истражувач на витамин Д од Универзитетот во Бостон познат по промовирање на витамин, потврди дека е потребна поголема студија.)

Истражувачи од Универзитетот „Квин Мери“ во Лондон започнуваат „Коронавит“, 6-месечно истражување, во кое ќе се запишат 5.000 луѓе за да се види дали високи дози на витамин Д можат да ги намалат респираторните инфекции во зима, вклучително и КОВИД-19.

И други 31 студии се наведени како Клинички испитувања па сеуште регрутираат луѓе за истражувања.

Експертите велат дека здравото ниво на витамин Д во крвта може да даде предност за преживување помагајќи им на луѓето со КОВИД-19 да избегнат бура со цитокин, кога имунолошкиот систем ќе ги нападне сопствените клетки и ткива на вашето тело.

Во меѓувреме, некои луѓе велат дека нема штета во земањето витамин Д како мерка на претпазливост.

Just 20 minutes of sunshine per
day triggers your body to release
over 200 antimicrobials that
fight fungi, parasites viruses.

Како истражувачите започнаа да го разгледуваат витаминот Д?


Витаминот Д, произведен кога сонцето ќе ја погоди вашата кожа, има многу други придобивки, како што е здравјето на коските. Исто така се наоѓа во некои видови храна и додатоци.

Кога пандемијата КОВИД-19 започна да ескалира, Бакман, истражувач од Северозапад, вели дека сакал да помогне, но не бил сигурен како. „Имаше неколку мистерии кои сè уште не беа адресирани“, вели тој. Една беше разликата во стапката на смртност од земја во земја.

Така, неговиот тим направи статистичка анализа на податоците од болниците и клиниките низ Кина, Франција, Германија, Италија, Иран, Јужна Кореја, Шпанија, Швајцарија, Велика Британија и САД, откако ги разгледа можните објаснувања за разликите во стапките на смртност од КОВИД -19, како што се варијација во квалитетот на здравствената заштита, возраста на населението, стапките на тестирање и различните видови на вируси.

Улогата на витамин Д во регулирањето на имунитетниот систем, вклучително и неговата потенцијална способност да го потисне опасното производство на цитокин, е позната. И сончевата светлина и витамин Д се поврзани со намалување на стапката на смртност во пандемијата на грип во 1918-1919 година.

Значи, кога се појави истражување за улогата на цитокинската бура во COVID-19, групата на Бакман се фокусираше повеќе на улогата на нивото на витамин Д.

Тие ја проценија поврзаноста помеѓу витамин Д и тежок КОВИД-19 врз основа на потенцијална врска помеѓу недостаток на витамин Д и Ц-реактивен протеин или ЦРП, сурогат маркер за тежок КОВИД-19. Овие протеини се произведени од црниот дроб како одговор на воспалението за да се намали штетата од инфекција, вели тој.

Тие проценија дека околу 17% од пациентите со дефицит на витамин Д ќе добијат сериозна инфекција со КОВИД-19, но само околу 14% од оние со здраво ниво на витамин Д. Бекман рече дека разликата е статистички значајна. „Колку [всушност] ќе ја намали смртноста, не знаеме“, вели тој, бидејќи бројките се базираат на статистички модел.

Други студии во врска со витамин Д


Меѓу неодамнешните студии за наоѓање врска помеѓу нивоата на витамин Д и колку е сериозен COVID-19:

Истражувачите од Велика Британија ги проценија просечните нивоа на витамин Д и бројот на случаи со КОВИД-19, како и стапките на смртност, низ 20 европски земји. Земјите со ниско просечно ниво на крв во витамин Д кај населението имале поголем број случаи на КОВИД-19 и смртни случаи, вели водачот на студијата Петре Кристијан Или, д-р, доктор на науки, истражувачки и иновативен директор на Фондацијата Кралицата Елизабета, Фондација Труст во Кинг Лин, Велика Британија.


На универзитетот Нортвестерн, истражувачите користеле моделирање за да проценат дека 17% од оние со недостаток на витамин Д ќе развијат сериозна инфекција со КОВИД-19, но само околу 14% од оние со здраво ниво на витамин Д. Тие ја проценија поврзаноста помеѓу витамин Д и тежок КОВИД-19 врз основа на потенцијална врска помеѓу недостаток на витамин Д и Ц-реактивни протеини или ЦРП, сурогат маркер за тежок КОВИД-19.


Во мала студија, истражувачите од Луизијана и Тексас оценија 20 пациенти хоспитализирани со КОВИД-19, откривајќи дека 11 од пациентите примени на МКС имале недостаток на витамин Д, но само четворица од оние на кои не им е потребна МКП.


Индонезиски истражувачи оценија 780 документирани случаи на КОВИД-19 и открија дека повеќето пациенти кои починале имале нивоа на витамин Д под нормалното.
Ирски истражувачи ги анализирале европските студии за население и нивото на витамин Д, откривајќи земји со високи стапки на недостаток на витамин Д, исто така, имале повисоки стапки на смртност од COVID-19. Тие истражувачи побараа од владата да ги подигне препораките за витамин Д.


Сончева светлина и вашето здравје

Додека истражувањето открива дека нискиот витамин Д може да влијае на тоа колку сериозен ќе биде COVID-19, сè уште не е познато дали враќањето на витамин Д во нормално ниво ќе помогне како третман. Ниту, пак, некој може со сигурност да каже дека здравото ниво на витамин Д ќе ви помогне да го избегнете вирусот.

Истражувач од Универзитетот во Југоисточна Филипини ги процени нивоата на витамин Д во крвта на 212 лица со дијагностициран COVID-19 и откри дека нивото на витамин Д е најниско кај оние во критична состојба и највисоко кај оние со полесна инфекција. Заклучокот на неговиот труд, не рецензиран од рецензии, е дека додатоците “може да ги подобрат клиничките резултати на пациентите заразени со COVID-19”.

„Ние веќе знаеме дека ни треба за здравјето на коските”, вели Или, истражувач од Велика Британија. „Чекајќи докази за витамин Д и КОВИД-19 – како да го кажам ова – доказите може да дојдат предоцна за да помогнат“.

Но, не сите се согласуваат дека витаминот Д може да биде корисен за припитомување на КОВИД-19. Истражувачите од Центарот за медицина заснована на докази објавија „брз преглед“ на доказите на 1 мај, заклучувајќи „Нема докази поврзани со недостаток на витамин Д што предиспонираат за COVID-19, ниту имало студии за додатоци за спречување или лекување на КОВИД-19 “.

Истражувачите исто така велат дека иако постои „преклопување“ помеѓу некои групи со ризик да бидат со малку витамин Д и групи со висок ризик да добијат COVID-19, вклучително и постари возрасни лица, луѓе со боја и оние со хронични болести, тие здруженија не се докажани.

Во една неодамнешна рецензирана студија, истражувачите кои оценија повеќе од 348,000 луѓе, вклучувајќи 449 со потврден КОВИД-19, не најдоа врска помеѓу нивото на витамин Д и ризикот од инфекција, ниту врската што може да ги објасни етничките разлики во развојот на инфекцијата.

За да се одржи здраво ниво на витамин Д во крвта, Институтот за медицина препорачува деца и под 1 година да внесуваат 400 меѓународни единици (IU) на витамин Д дневно, а луѓето на возраст од 1 до 70 години да земаат 600 IU. Луѓето над 70-годишна возраст треба да добијат 800 IU на ден.

Витаминот Д е природно присутен малку во храната, но се додава и е достапен и како додаток. Три унци варен лосос има 570 IU, додека 3 унци пастрмка има 645. Чаша 2% млеко збогатено со витамин Д има 120.

Но, за време на пандемијата, можеби е паметно да се преземат повеќе, вели Aоан Менсон, доктор по медицина, DrPH, професор по медицина на Медицинското училиште Харвард и началник на Одделот за превентивна медицина во Бригам и женска болница.

„Препорачаната диетална доза на витамин Д е 600-800 IU / дневно, но во овој период мултивитамин или додаток кој содржи 1.000-2.000 IU / дневно витамин Д би бил разумен“,вели тој.

Continue Reading

Истражување

Нема патување без пасош: Kовид пасоши ќе има и за Западен Балкан

Published

on

Она што е најнова најава од ЕУ е дека ковид пасоши ќе има и Западен Балкан. Имено, примената на дигитални сертификати за патувања ќе почне од јуни, а не е исклучена ниту можноста  државјаните на трети земји, вклучувајќи го и Западен Балкан, да бидат снабдени со овој документ кога патуваат.

Портпаролот на Европската комисија (ЕК) Кристијан Виганд, сепак, истакна дека несуштинското патување на државјани на трети земји во ЕУ сè уште е забрането.

„Оние кои можат да патуваат во моментот, исто така, ќе можат да добијат зелен дигитален сертификат со барање од земјата-членка во која патуваат, доставувајќи докази за вакцинација. „Земјите-членки мораат да ги проценат доказите и да издадат дигитален сертификат“, рече Виганд.

Дигиталните сертификати воведени од ЕУ ќе содржат информации за вакцинација, негативен тест за PCR или присуство на антитела.

Сепак, Европската комисија тврди дека наскоро ќе има опција со која на државјаните на трети земји ќе можат да им се признаат потврди за вакцинација издадени од нивната земја, но дека тоа бара усогласување на системот за издавање на овие документи со европските барања.

„Ова практично ќе ги признае сертификатите за трети земји во ЕУ на ист начин како дигиталните зелени сертификати издадени од ЕУ“, рече Виганд.

Тој објасни дека со цел да се избегнат ограничувањата на патувањето, дигиталните сертификати поврзани со вакцините признаени од Европската агенција за лекови ќе бидат издадени во рамките на ЕУ и дека на земјите-членки им останува да одлучат индивидуално дали ќе прифатат вакцини од други производители.

Izvor: RSE, Agencije

Continue Reading

COVID 19

Дали треба да пиете алkохол по примање на ваkцина против kоронавируcот?

Published

on

Долги редици Босанци, Црногорци и Македонци – честопати цели семејства – се формираа пред главниот центар за вакцинација во српскиот главен град додека полицијата надгледуваше.

Едно од прашњата кои примателите на вакцина често го прашуваат е дали е дозволено по примањето на вакцина пиење на алкохол?

Пиењето алкохол по добивањето вакцина за коронавирус може значително да го отежни имунолошкиот одговор и потенцијално да ја направи вакцината неефикасна, рече водечки руски научник. „Силно препорачуваме да се воздржувате од алкохол три дена по секоја инјекција“, изјави за Њу саентист Александер Гинтсбург, раководител на Националниот центар за епидемиологија и микробиологија Гамалеја во Москва, кој ја развива вакцината Спутник V.

Ова предупредување не се однесува само на вакцините Спутник V, туку и на сите вакцини против ковид-19 и реално на сите други вакцини. „Ова е многу јасно“, рече тој.

Постоечката научна литература за алкохолот и имунолошкиот систем покажува дека вишокот алкохол е имуносупресив, така што луѓето што многу пијат се поподложни на инфекции. „Тешките алкохоличари имаат многу проблеми, а слабата имунолошка функција е една од нив“, вели имунологот Еленор Рајли од Универзитетот во Единбург, Велика Британија.

Here's how long you should wait before drinking alcohol after the Covid  vaccine | The Scotsman

Во испитувањата, околу 10 проценти од луѓето не станале имуни откако примиле вакцина Спутник V, а бројката е слична и кај другите вакцини. Причините за ова се непознати. Дали алкохолот може да биде фактор не е испитано.

Една студија од 2012 година од истражувачи во Шведска покажа дека слабото до умерено консумирање алкохол благо го потиснува инфламаторниот одговор на вакцината против бактериска пневмонија, но немал никакво влијание врз имунолошкиот одговор. Истражувачите го дефинираа ова ниво на консумирање алкохол како просечен внес на помалку од 30 грама на ден, приближно како три вотки.

Гинтсбург за Њу саентист изјави дека ова е премногу строго. „Се разбира, не зборуваме за целосна забрана на алкохолот за време на вакцинацијата. Ова е само разумно намалување на консумирањето сѐ додека телото не формира свој имунолошки одговор на коронавирусната инфекција“, рече тој. „Важно е да се разбере дека прекумерната потрошувачка на алкохол може значително да го намали имунитетот и со тоа да ја намали ефикасноста на вакцинацијата, па дури и да ја направи бесмислена. Покрај тоа, ова важи не само за Спутник V, туку и за секоја друга вакцина“.

МКД.мк

Continue Reading
Advertisement
Advertisement

Трендинг

Copyright © 2020 Булевар.мк

error: