Сите очи вперени кон Истанбул: Можен прв состанок меѓу Путин и Зеленски по шест години
Истанбул се наоѓа во фокусот на светската јавност — токму таму, во четврток, може да се случи првиот директен состанок меѓу рускиот претседател Владимир Путин и украинскиот лидер Володимир Зеленски по повеќе од шест години. Ако навистина дојде до средба, таа ќе биде прв обид за директни преговори меѓу Русија и Украина од пролетта 2022 година, во услови на војна која длабоко го раскина европскиот безбедносен поредок.
Состанокот во Париз: Почетоците на една тешка комуникација
Првиот и досега единствен директен состанок меѓу Путин и Зеленски се одржа на 9 декември 2019 година во Париз, во рамки на т.н. „Нормандиски формат“ — дипломатска иницијатива која ги вклучуваше и тогашната германска канцеларка Ангела Меркел и францускиот претседател Емануел Макрон.
Тоа беше прва средба меѓу новоизбраниот украински претседател и долгорочниот лидер на Русија, со цел да се најде решение за вооружениот конфликт во источна Украина, особено во регионите Донецк и Луганск.
На преговарачката маса се најдоа три клучни прашања: целосен прекин на огнот, размена на заробеници и политичка иднина на Донбас. Иако беше постигнат договор за прекин на огнот и размена на сите затвореници до крајот на 2019 година, тоа остана единствениот конкретен резултат од средбата.
Средбата беше формална и дипломатска, но сепак ги разоткри длабоките политички разлики меѓу двата лидери. Зеленски подоцна изјави дека преговорите биле „тешки и исцрпувачки“, опишувајќи го Путин како „прецизен и студен преговарач“.
Два света: Зеленски млад и неискусен, Путин искусен и пресметлив
Кога во 2019 година Зеленски и Путин влегоа во просторијата за состанок заедно со Макрон и Меркел, веднаш се почувствува тензијата. Не се ракуваа, избегнуваа визуелен контакт, а Зеленски, кој само шест месеци претходно ја презеде функцијата, изгледаше збунето. Не знаеше каде да седне, се вртeше околу себе, сè додека Путин, со полунасмевка, не му посочи да се сврти кон фото-репортерите.
Зеленски од состанокот очекуваше повеќе, инсистирајќи дека за Украина е од клучно значење да ја врати контролата над целата граница со Русија во источниот дел на земјата. Путин, пак, сметаше дека билатералните односи се во процес на „затоплување“, но истовремено подвлече дека „пред сите е долг пат до стабилно решение“.
Рускиот претседател остана на ставот дека рускојазичните области во источна Украина, кои од 2014 година се под контрола на проруски сили, треба да добијат посебен статус. Зеленски, пак, беше под силен притисок од украинските националисти, кои го обвинуваа дека прави отстапки на сметка на украинскиот суверенитет.
Контрастите беа очигледни и во симболиката: Зеленски пристигна во скромен сив „Рено моноволумен“, додека Путин дојде во оклопна лимузина од руско производство – модел „Аурус“. По состанокот, демонстранти се собраа пред претседателската палата во Киев, изразувајќи олеснување што не дошло до „капитулација“, како што се стравуваше.
Поранешниот претседател Петро Порошенко тогаш го предупреди Зеленски:
„Никогаш и во ништо не му верувај на Путин. Тој манипулира со сè – со факти, карти, емоции. Тој ја мрази Украина и Украинците.“
Ново време, исто прашање
Шест години подоцна, повторно стоиме пред исто прашање — ќе се сретнат ли Путин и Зеленски, и ако се сретнат, што може да произлезе од тоа?
Војната, која од 2022 година прерасна во опсежен вооружен конфликт, драстично ги промени условите. Денеска веќе не станува збор за преговори за компромис, туку за борба за опстанок.
Кремљ сè уште официјално не потврдил дека Путин лично ќе присуствува во Истанбул. Зеленски, пак, изјави дека ќе биде таму и дека е подготвен за директни преговори — но само ако и Путин дојде.
Очите на светот се вперени кон Истанбул. Можеби токму таму ќе започне нова страница во историјата на еден од најголемите конфликти на 21. век.
