Западот ѝ плаќа милијарди на Русија за фосилни горива, додека Украина ја финансира војната од донации
И покрај строгите санкции и политичката осуда на војната во Украина, Русија продолжува да заработува стотици милијарди евра од извоз на фосилни горива – голем дел од нив токму на пазарите во Европа и Северна Америка. Според анализа на британскиот Би-Би-Си, приходите од продажба на руска нафта и гас надминуваат тројно од вредноста на севкупната помош што западните сојузници ѝ ја доделиле на Украина од почетокот на инвазијата во 2022 година.
Податоците покажуваат дека во последниве три години, Русија инкасирала над 883 милијарди евра од извоз на нафта, гас и јаглен, при што дури 228 милијарди евра потекнуваат од земји кои формално вовеле санкции против Москва. Европската Унија, како најголем трговски партнер, има удел од 209 милијарди евра во тој приход.
Гас преку Турција, нафта преку дерогирани канали
И покрај забраната за увоз на руска сурова нафта преку море, ЕУ и понатаму обезбедува снабдување со гас преку цевководи, вклучително и преку територија на Турција. Според Центарот за истражување на енергијата и чистиот воздух (CREA), извозот на руски гас преку Турција пораснал за речиси 27% во првите два месеци од 2025 година во споредба со истиот период лани. Унгарија и Словачка и натаму добиваат значителни количини гас преку оваа рута.
Иако некои западни земји целосно ја прекинаа директната трговија со руските фосилни горива, значителни количини и понатаму завршуваат на нивните пазари преку т.н. „дупка во рафинирањето“ – механизам преку кој руската сурова нафта се преработува во трети земји како Турција и Индија, а потоа добиените нафтени деривати се извезуваат во ЕУ и другите санкционирачки земји. CREA посочува дека само преку ваквите „перални“, Русија остварила извоз вреден над 6 милијарди евра.
Ограничен ефект од санкциите
Иако санкциите имаа одредено влијание – приходите на Русија од извоз на фосилни горива во 2024 година се намалиле за пет проценти во однос на претходната година – падот е релативно мал со оглед на очекувањата. Извозот по обем се намалил за шест проценти, но забележан е пораст од шест проценти на приходите од сурова нафта и девет проценти од извозот преку гасоводи.
Русија предвидува дека во текот на 2024 година извозот на гас кон Европа ќе порасне за дополнителни 20%, додека извозот на течен природен гас (LNG) достигнува рекордни нивоа. Половина од извозот на руски LNG веќе завршува на пазарите на Европската Унија, која досега не го вклучила LNG во санкциските пакети, но планира целосно да го прекине увозот на руски гас до 2027 година.
Морална дилема и политичка контрадикција
Активистите предупредуваат на сериозната морална и стратешка противречност: додека Западот ја поддржува Украина со воена и економска помош, истовремено – преку увоз на фосилни горива – директно го финансира буџетот од кој Русија ја поддржува својата воена машинерија. Приходите од овие извори сочинуваат околу една третина од рускиот државен буџет и над 60% од нејзиниот извоз.
„Се наоѓаме во ситуација каде што го финансираме агресорот во војната што ја осудуваме, а истовремено ја финансираме и одбраната против таа агресија“, изјави Маји Роснер од организацијата „Глобал витнес“ за Би-Би-Си.
Таа додава дека зависноста од фосилни горива го прави Западот „заложник на каприците на глобалните пазари и авторитарни режими“.
