Рано утрово Израел започна директна воена операција врз Иран под кодното име „Лавот се буди“ (Operation Rising Lion), што претставува драстична ескалација во долгогодишниот „сенковен конфликт“ меѓу двете регионални сили. Нападите се насочени кон ирански воени и нуклеарни постројки, а ситуацијата на Блискиот Исток добива опасна димензија на отворен конфликт.
Демографија и воен капацитет
Иран има околу 88 милиони жители и територија од 1.6 милиони км², додека Израел брои околу 9 милиони жители на територија од 22.000 км². Иран има значајна бројчана предност со над 610.000 активни војници, 350.000 резервисти и околу 220.000 паравоени сили. Израел располага со 170.000 активни војници и до 465.000 резервисти, но неговата предност е во напредната обука, технолошката супериорност и борбеното искуство.
Воена структура и стратегија
Иранската воена сила е поделена меѓу редовната армија (Artesh) и Револуционерната гарда (IRGC), вклучувајќи ја елитната Кудс-единица, ракетни бригади и сајбер капацитети. Стратегијата му се темели на асиметрично војување и влијание преку прокси групи како Хезболах, Хамас и Хутите.
Израелските одбранбени сили (IDF) функционираат под унифицирано командно тело, со висок степен на интеграција меѓу разузнавање, технологија и мобилизација. Израел има супериорен воздушен арсенал, модерни тенкови Merkava, дронови и најразвиената мрежа за ракетна одбрана во светот – Iron Dome, David’s Sling, Arrow и новиот Iron Beam.
Нуклеарна рамнотежа
Израел, иако официјално негира, според сите релевантни извештаи поседува нуклеарно оружје со капацитет за втор удар по копно, воздух и море. Иран формално не поседува нуклеарно оружје, но според МААЕ, има доволно обогатен ураниум за неколку боеви глави и капацитет за нивна изработка во рок од неколку месеци.
Бојно искуство и алијанси
Израелските сили имаат реално борбено искуство во низа конфликти и демонстрираат оперативна подготвеност, вклучително и при пресретнување на над 300 дронови и ракети во нападот на Иран во октомври 2024.
Иранската стратегија останува главно индиректна, преку поддршка на сојузнички милиции, бидејќи му недостига директно искуство во современ конвенционален судир.
САД се клучниот сојузник на Израел, со силна воена и разузнавачка соработка, додека Иран се потпира на партнерства со Русија и Кина, главно за заобиколување санкции и технолошки развој.
Конфликт со непредвидливи последици
Иако Израел има технолошка и нуклеарна предност, иранската способност за асиметрична и прокси војна го прави конфликтот тешко предвидлив. Ескалацијата може да доведе до долгорочна нестабилност, жртви и економски последици за целиот регион.
Меѓународната заедница засега повикува на воздржаност, но офанзивата под името „Лавот се буди“ би можела да означи почеток на нова, поотворена фаза од иранско-израелскиот конфликт.
