И покрај долгогодишните предупредувања од американските претседатели дека Иран никогаш не смее да поседува нуклеарно оружје, најновите настани откриваат иронична вистина: токму Израел, со својата тајна нуклеарна програма, претставувал модел по кој Иран ги учел методите за сокривање нуклеарни амбиции.
Израелските напади врз иранските нуклеарни објекти изминатава недела, на кои им се приклучија и САД по наредба на претседателот Доналд Трамп, отворија ново поглавје во долготрајната нуклеарна сага на Блискиот Исток. Но додека светот го осудува Иран, ретко кој зборува за тоа како Израел уште од 1950-тите години гради сопствен арсенал во сенка и без формално признавање.
Израелскиот премиер Давид Бен-Гурион уште пред седум децении заклучил дека Израел мора да поседува нуклеарно оружје како осигурување од непријателските арапски соседи. Со помош на Франција тајно бил изграден нуклеарен реактор во Димона, за кој официјално се тврдеше дека служи за истражувања. Со измамнички практики – лажни ѕидови, контролни соби и сценарија за инспектори – Израел успешно го криел производството на плутониум и репроцесирање за оружје.
Иако САД биле свесни за активностите, по договорот меѓу Ричард Никсон и Голда Меир во 1969 година, Вашингтон престанал да врши притисок: Израел нема јавно да признае нуклеарно оружје, а САД ќе ги сопрат барањата за транспарентност. Израел никогаш не го потпишал Договорот за неширење на нуклеарното оружје (NPT), а според проценките на Федерацијата на американски научници, до 2021 година поседувал околу 90 боеви глави.
Иран, кој е потписник на NPT од 1970 година, постојано тврди дека неговата нуклеарна програма е во мирнодопски цели. Но, обидите да се развие таен програм за оружје датираат уште од 1980-тите. Меѓународниот договор од 2015 година требаше да ја гарантира контролата и ограничувањето на иранските нуклеарни активности. Израел пак, тој договор го сметаше за слаб и недоволен.
Денес, Иран е опкружен со држави кои имаат нуклеарно оружје – Русија, Пакистан, Индија и Израел. Парадоксално, Израел – државата која најгласно предупредува за опасноста од иранска бомба – е токму примерот кој Техеран можеби го следел.
Оваа двојност во меѓународната политика – дозволената израелска тајна програма, наспроти санкционираниот ирански обид – остава простор за обвинувања за двојни стандарди и ја поткопува долгорочната кредибилност на напорите за неширење на нуклеарното оружје во светот.
