По воздушниот напад на САД врз иранските нуклеарни постројки на 22 јуни, во рамки на операцијата наречена „Полноќен чекан“, јавноста се прашува дали постои опасност од радијација. Мета на нападите беа трите најважни постројки за обогатување ураниум: Фордо, Натанз и Исфахан.
САД употребија бомби од 13.600 килограми – познати како „bunker buster“ – со цел да ги пробијат подземните објекти. Според американскиот претседател Доналд Трамп, постројките се целосно уништени. Сепак, остануваат прашањата: што се случи со обогатениот ураниум и дали има закана од ширење радијација?
Фордо, Натанз и Исфахан – центри на иранската нуклеарна програма
Постројката во Фордо е најсилно утврдена и лоцирана длабоко под планина. Според извештаите на Меѓународната агенција за атомска енергија (МААЕ), таму биле пронајдени траги од ураниум обогатен до 90%, што е доволно за изработка на нуклеарно оружје. Слична улога има и објектот во Натанз – најголемиот центар за обогатување, како и постројката во Исфахан, каде што се обработувал ураниум во форма на гас за користење во центрифуги.
Што се случи со ураниумот?
Се проценува дека Иран веќе поседувал повеќе од 400 килограми високо обогатен ураниум. Додека иранските власти тврдат дека тој бил преместен на безбедни локации пред нападите, израелски извори уверуваат дека материјалот останал во нападнатите постројки.
Американската страна тврди дека сите три објекти се уништени, но МААЕ по нападите соопшти дека не се регистрирани зголемени нивоа на радијација во погодените области.
Можна локална контаминација
Според професорот Клеменс Валтер од Универзитетот во Хановер, постојат знаци дека можеби дошло до истекување на ураниум-хексафлуорид, опасен гас кој во допир со влага создава токсична флуороводородна киселина. Оваа супстанца може сериозно да го оштети белодробното ткиво и да предизвика смрт.
Валтер сепак истакнува дека, иако има индиции за локално хемиско загадување, нема потврда за радиолошка закана што се проширила надвор од постројките.
Нема споредба со Чернобил или Фукушима
Германскиот експерт за радијациска заштита, Роланд Волф, уверува дека нападнатите објекти не претставуваат слична опасност како нуклеарните централи Чернобил или Фукушима, бидејќи не содржат фисиони продукти од нуклеарни реактори. Дополнително, немало експлозии што би исфрлиле радиоактивен материјал во високите слоеви на атмосферата.
Најголемата нуклеарна централа во Иран, Бушехр, не била мета на нападите и останува под надзор на МААЕ.
Заклучок: Здрава претпазливост, но нема аларм
Иако постои теоретска можност за ограничено локално загадување, меѓународните агенции не детектирале зголемена радијација или ширење на хемиски материи што би го загрозиле населението. Според досегашните податоци, опасноста од радијација по американските напади е ниска и локализирана на самите постројки.
