На денешен ден, пред 113 години, грчката армија влегла во Воден (денешна Едеса), ставајќи крај на петвековното османлиско владеење. Но, за македонското население во Егејска Македонија, ова „ослободување“ означило почеток на нова, тешка етапа – политичка, културна и идентитетска голгота под грчката власт.
Крај на османлиското владеење
Во текот на Првата балканска војна, балканските сојузници – Србија, Грција, Бугарија и Црна Гора – ја нападнале Османлиската империја со цел да ја истиснат од Балканот. По победата на грчката војска кај Сарантапоро (9–10 октомври 1912), патот кон север бил отворен, а на 18 октомври грчките сили влегле во Воден, припоjuвајќи го кон Кралството Грција.
Почеток на асимилацијата
Иако многумина го дочекале заминувањето на Османлиите со надеж, новата власт брзо ја вовела политиката на денационализација. Македонското население било прогласено за „словеногласни Грци“ – slavofoni ellines или „староседелци“ (endopes), а нивниот идентитет бил негиран.
Следеле конкретни мерки:
Забрана на јазикот – Македонскиот јазик бил забранет во јавна употреба, а за секој изговорен збор следеле парични казни. Промена на имиња – личните имиња и презимиња биле присилно хеленизирани; добивале грчки наставки како -ис, -ос, -пулос. Бришење на топонимите – од 1926 година сите македонски имиња на населени места, реки и планини биле заменети со грчки.
Насилство и протерувања
Според извештаите на Карнегиевата анкетна комисија (1914), грчката војска извршила бројни злосторства врз македонското цивилно население, вклучувајќи палење на села и масакри. За време на Втората балканска војна (1913), градот Кукуш бил целосно запален, а илјадници Македонци биле убиени или протерани.
По Првата светска војна, со Нејскиот договор (1919), околу 95.000 Македонци биле протерани во рамки на т.н. „доброволна“ размена на население со Бугарија, додека на нивно место биле населени грчки бегалци од Мала Азија, што трајно ја изменило етничката слика на Егејска Македонија.
Ден-меморијал
18 октомври останува симболичен датум – ден кога завршила една империја, но започнала нова ера на национално поништување. За многу Македонци, тоа е ден на историска рефлексија – потсетник дека ослободувањето не секогаш значи слобода.
