Експертите предупредуваат дека Калифорнија би можела да биде погодена од нова, досега невидена форма на разорен земјотрес – таканаречен „суперсоничен“ или „supershear“ земјотрес, чија сила и брзина ја надминуваат брзината на звукот. Овој феномен создава силен ударен бран, сличен на експлозијата кога авион го пробива звучниот ѕид, и може да предизвика катастрофални последици за милиони жители што живеат покрај активните раседи.
„Следниот голем земјотрес во Калифорнија може да биде суперсоничен“
Професорот Ахмед Етаф Елбана од Универзитетот во Јужна Калифорнија предупреди дека постои висока веројатност следниот силен земјотрес во државата да биде од овој тип.
„Овие земјотреси предизвикуваат насилни, долготрајни потреси кои можат да срушат дури и згради што би преживеале класичен земјотрес,“ изјави Елбана за Daily Mail.
Двојно разорување: ударен бран и продолжено тресење
„Supershear“ земјотресите се особено опасни бидејќи предизвикуваат двоен удар – прво шок-бран со огромна енергија, а потоа и долготрајно тресење. Тоа дополнително ги оштетува конструкциите и ја зголемува опасноста од урнување.
Околу 70 проценти од населението на Калифорнија живее во радиус од 50 километри од активен расед, што го зголемува ризикот од масовна катастрофа.
Потенцијален колапс на инфраструктурата
Елбана предупредува дека последиците би можеле да бидат далекусежни – оштетени електромрежи, водовод, патишта и интернет врски, што би предизвикало колапс на комуникациите и снабдувањето со основни ресурси.
Над 500 активни раседи
Калифорнија има повеќе од 500 активни раседи и над 15.000 геолошки пукнатини, меѓу кои и познатите Сан Андреас, Сан Хасинто и Хејворд – сите потенцијално способни да предизвикаат земјотреси со јачина над 7 степени.
Истражувањата покажуваат дека повеќе од една третина од земјотресите со магнитуда над 7 во светот имаат карактеристики на supershear-rupture.
Од теорија до реалност
Овој тип земјотреси бил теоретски предвиден во 1970-тите, но првпат потврден во пракса дури во 2002 година, при земјотресот Денали на Алјаска.
Слични појави се забележани и при разорниот земјотрес во Турција во 2023 година, кој усмрти над 50.000 луѓе и остави милиони без домови.
Особено ранливи ниските и средно високи згради
Овие земјотреси предизвикуваат тресење со фреквенција од две до три осцилации во секунда – најопасна за ниски и средно високи објекти. Постоечките градежни стандарди не предвидуваат ваков тип хоризонтални вибрации, што ја зголемува заканата за урбаните подрачја.
Повици за итни промени
Елбана повика на ажурирање на градежните прописи и плановите за подготовка при катастрофи.
„Мораме да спроведеме реални симулации и да изградиме систем што ќе го издржи сценариото на supershear земјотрес. Ова не е луксуз – тоа е неопходност“, нагласи тој.
Научниците предупредуваат дека природната катастрофа може да стане апокалиптична ако не се преземат превентивни мерки – и додаваат дека времето за подготовка истекува.
