Сценаријата за климатската иднина стануваат сè помрачни, велат водечките климатолози, предупредувајќи дека светот се приближува до опасно глобално затоплување од три степени Целзиусови. Описите на научниците наликуваат на катастрофален филм, но тие истакнуваат дека ова е реалност кон која се движиме ако не се преземат итни мерки.
Мегаградови под вода поради растечките мориња, планини лишени од глечери, распаднати ледени покривки и уништени корални гребени – овие последици стануваат сè поверојатни, покажуваат серија извештаи објавени изминатиот месец. CNN пренесува дека најлошите ефекти од климатската криза се појавуваат многу побрзо од очекуваното.
Париската цел станува недостижна
Иако Парискиот договор од 2015 година предвидува ограничување на затоплувањето на 1,5 степени над прединдустриските нивоа, новите анализи покажуваат дека светот драматично заостанува. Меѓународната агенција за енергија оцени дека целта од 1,5 степени веќе е „недостижна“, бидејќи глобалната економија и натаму се потпира на фосилни горива.
Годишниот извештај на ОН „Јаз во емисиите“ проценува дека планетата оди кон затоплување од 2,3 до 2,5 степени до крајот на векот, дури и ако државите ги исполнат своите најнови климатски ветувања. Без исполнување, ризикот од затоплување до околу 2,8 степени, па и над 3 степени, е значителен.
Сепак, експертите потсетуваат дека во 2015 година прогнозите укажуваа на затоплување од 4 степени, па намалувањето на очекувањата за еден степен е делумен напредок – но недоволен.
Како изгледа свет потопол за 3 степени?
Со сегашно затоплување од 1,4 степени, светот веќе се соочува со рекордни топлотни бранови, разорни пожари, поплави и суши. Климатскиот научник Даниел Свејн од Универзитетот во Калифорнија предупредува дека загревање од 2 до 3 степени би било „катастрофално“.
Такво сценарио подразбира:
• Метарско зголемување на нивото на морето и сериозна закана за опстанокот на големите крајбрежни градови.
• Чести и екстремни поплави и суши.
• Речиси целосно исчезнување на планинските глечери.
• Масовна нестабилност на ледените покривки во Гренланд и Антарктикот.
„Ова е само кратка листа,“ истакнува Свејн.
Недоволно време за адаптација
Иако државите вложуваат напори за намалување на емисиите, научниците велат дека тие мерки се далеку од доволни. Џори Рогељ од Империјал колеџ во Лондон потврдува дека првпат нема технички изводливи сценарија кои би го задржале затоплувањето на 1,5 степени.
Тој оценува дека затоплувањето од 2 до 3 степени е „исклучително опасно“, особено за земјите во развој. Низ светот веќе се случуваат екстремни климатски настани – од смртоносни пожари во Европа и САД до топлотни бранови и поплави во Азија.
Неизвесности и скриени ризици
Климатологот Кејт Марвел предупредува дека вистинските ефекти на затоплувањето може да бидат уште полоши поради т.н. климатски повратни јамки – процеси кои можат да го забрзаат затоплувањето. Потенцијални ризици се сушењето на амазонската шума или топењето на арктичкиот пермафрост, што може да ослободи огромни количини на гасови со ефект на стаклена градина.
„Дури и 2 до 3 степени се застрашувачки,“ вели Марвел. „Постигнавме напредок, но не смееме да се опуштиме.“
Научниците се едногласни: светот сè уште има можност да го забави најлошото, но прозорецот за дејствување се стеснува побрзо од кога било.
