Започната е нова едукативна програма во Хрватска, иницирана од Хрватскиот завод за јавно здравје (HZJZ) во соработка со УНИЦЕФ, која фрла силно светло врз клучната улога на бременоста и раното детство во обликувањето на доживотното здравје на детето. Лекарите беа повикани да ја преиспитаат превенцијата на дебелина и хронични болести, со фокус на магичните 1000 дена – од зачнувањето до втората година од животот.
Сè започнува во матката: Баркеровата хипотеза и доживотните последици
Бременоста не е само фаза од животот на мајката; таа е пресуден прозорец за програмирање на здравјето на детето. Неонатологот Милан Станоевиќ предупредува дека дури и малата разлика во терминот на раѓање – 37-ма наспроти 40-та недела – може да влијае на доживотниот ризик од болести.
Клучен столб во ова размислување е Баркеровата хипотеза. Според теоријата на д-р Дејвид Баркер од 1990 година, хроничните болести во зрелоста, како што се дијабетесот, ракот и кардиоваскуларните заболувања, може да потекнуваат од адаптивните промени што фетусот ги претрпува во матката.
„Фетусот се прилагодува на неповолните услови до породувањето. Краткорочното преживување е добро за фетусот, но прилагодувањата може да доведат до големи здравствени проблеми во зрелата возраст“, тврди Станоевиќ.
Факторите на ризик се двојни – биолошки (прекумерна тежина на мајката, дијабетес, царски рез) и фактори од околината (пушење, лоша исхрана, стрес, антибиотици). Сите тие можат да го променат развојот на фетусот и да имаат долгорочно влијание врз неговото здравје. Затоа, Станоевиќ ја потенцира неверојатната важност на првите илјада дена, вклучувајќи го и времето во матката.
Мајчиното млеко: Течен еликсир за „програмирање на здравјето“
Стручњакот Марија Хегедуш-Јунгвирт го поддржа ова, нагласувајќи дека исхраната на мајката за време на бременоста и исхраната на бебето во најраното детство долгорочно ги обликуваат метаболичките процеси и развојот на мозокот. Особена чувствителност на инсулин е забележана кај децата родени пред 37-та недела. Исклучиво доење е препорачано до шестиот месец. Комплементарна исхрана мора да се воведе помеѓу 17-та и 26-та недела, ниту порано ниту подоцна.
„Најдобра исхрана во доенечката возраст е мајчиното млеко. Правилната исхрана е право“, порача Хегедуш-Јунгвирт.
Овде се и неколку совети за дополнителна исхрана:
-
Месото спречува анемија.
-
Житариците спречуваат запек.
-
Диететските влакна го намалуваат серумскиот холестерол.
Зошто адаптираните млечни формули не се замена?
Анита Павичиќ Бошњак е категорична: мајчиното млеко не е само храна, туку и комплексен биоактивен систем кој го поттикнува „програмирањето на здравјето“. Јаглехидратите и лактозата се поврзани со зголемување на телесната тежина. Белковините со растот на должината. Масните киселини позитивно влијаат на обемот на главата. Олигосахаридите го хранат здравиот микробиом и штитат од патогени.
За разлика од мајчиното млеко, адаптираните млечни формули речиси и да содржат доволно микро-рибонукленска киселина потребна за програмирање. Кога бебето не се храни со мајчино млеко, се јавува дисбиоза (нарушен микробиом), што драстично го зголемува ризикот од воспаленија, атопични болести, дебелина, дијабетес тип 2, хронични воспалителни болести на цревата, автоимуни болести, анксиозност, АДХД и нарушувања од аутистичниот спектар.
Податоците се недвосмислени: Доењето го намалува ризикот од прекумерна тежина и дебелина за 27%, а ризикот од дијабетес тип 2 за 24-32%.
🗣️ Комуникацијата е клучна: Едукација на здравствените работници
Професорката Марија Чатиповиќ укажува дека е потребно подобро знаење и комуникациски вештини кај здравствените работници, кои мора да практикуваат активно слушање и да ја ценат довербата на родителите.
„По едукациите гинеколозите поинаку размислуваат. Родителите изразуваат јасна потреба од стручно водство и поддршка и го ценат нашето мислење“, нагласи Чатиповиќ.
Ова се и неколку важни совети за доењето:
-
Положбата на страна е идеална за мајки по царски рез.
-
Dancer-зафат за предвремено родени бебиња.
-
Исправена положба за близнаци или деца со расцеп на усната.
-
На детето му требаат 8 до 12 ефективни подои во 24 часа.
-
Долготрајното доење не е проблем, доколку детето е добро социјализирано.
Иако Хрватска има едно од најдобрите породилни отсуства во светот, Чатиповиќ повикува на нормализирање на доењето и измолзувањето на работното место, со обезбедување соодветни простории.
Овие нови програми имаат за цел да го променат пристапот на лекарите и да ја подигнат свеста дека инвестирањето во првите 1000 дена е најдобрата превенција против хроничните болести во зрелата доба.
