Финска повторно го освои врвот на глобалната листа на среќа, според World Happiness Report, за осми пат по ред. На скалата каде што жителите на повеќе од 140 земји го оценуваат својот живот од 0 до 10, Финците постигнаа просечен резултат од 7,74.
Но, што стои зад оваа бројка? Среќата на Финците не е гласна и екстровертна – тие не танцуваат на улица, ниту се постојано радосни, како што вели Јан-Емануел Де Неве, професор по економија на Оксфорд и уредник на извештајот. „Тие се задоволни, имаат здравје, социјални врски и чувство на сигурност. Не е прашање на моментална радост, туку на стабилна, секојдневна благосостојба.“
На врвот на листата, заедно со Финците, повторно се Данска, Норвешка, Исланд и Шведска, додека во првите десет годинава се најдоа и Холандија, Луксембург, како и нови учесници – Костарика, Мексико и Израел, земја која се соочува со војна и страдања.
САД, земја која долго време беше синоним за просперитет, оваа година падна на 24-то место, најниско досега. Една од главните причини е осаменоста – речиси четвртина од Американците во 2023 година јаделе сами, што е скок од 53% во однос на 2003 година. Младите под 30 години се чувствуваат помалку поддржани, со помалку слобода и оптимизам во однос на својот животен стандард.
Во споредба, нордиските земји ги изедначуваат „благосостојбата“ и не дозволуваат големи разлики. „Растечката плима ги крена сите бродови“, објаснува Де Неве, нагласувајќи дека сигурноста и еднаквоста ја прават среќата поопиплива отколку апсолутното богатство.
Што прави Финците толку среќни? Одговорот лежи во комбинација на фактори: чист воздух и вода, здраво опкружување, стабилни семејни и социјални врски, пристапно образование и здравство, ниска корупција и чувство на сигурност.
Како што објаснува Александра Пет, жителка на Хелсинки: „Системот овозможува да им верувате на другите и на државата. Не мора да се грижите за утрешниот ден, а тоа создава чувство на мир и благодарност.“
Се покажа дека среќата не зависи само од пари и богатство, туку од социјална доверба, чувство на припадност и стабилност во животот. На пример, луѓето во нордиските земји веруваат дека изгубениот паричник или клуч ќе им биде вратен – нешто што ја потврдува нивната колективна доверба и социјална хигиена.
Среќата не е само работа на државата. Исланд, на пример, покрај добриот социјален систем, се издвојува со силна заедница, родова еднаквост и близина до природата. Данска, пак, е пример за „системска среќа“ – граѓаните се чувствуваат сигурни благодарение на довербата во институциите.
На Балканот, пак, иако постојат топли семејни врски, долгорочната економска несигурност и слабите институции го намалуваат чувството на среќа. Експертите сметаат дека за зголемување на благосостојбата се потребни јавно здравство, образование, транспарентни институции и поддршка за млади и семејства.
Но, дали бројките секогаш ја одразуваат вистинската емоционална среќа? Норвежанката Фиори Меконен оспорува методологијата на извештајот. Таа забележала дека иако Норвешка и соседите редовно се на врвот, постои емотивна изолација – радоста и тагата се скротени, а културната норма „не мисли дека си посебен“ често ги потиснува автентичните чувства.
„Можете да имате економска и материјална сигурност, а сепак да доживувате емоционална рамнодушност“, објаснува Меконен, додавајќи дека вистинската радост доаѓа од семејството, заедницата и чувство на припадност, а не само од бројки и стабилна инфраструктура.
Нејзината порака резонира кај многу жители на нордиските земји и во други западни држави: високата материјална удобност не секогаш носи топлина и живост во емоциите.
Светската среќа денеска не се мери само со богатство, туку со комбинација на социјална сигурност, доверба, стабилност и чувство на заедница. Финците, Данците и нивните соседи покажуваат дека среќата не е случајност – таа е резултат на добро организирани институции, ниска економска нееднаквост и висока социјална доверба.
Сепак, како што предупредува Меконен, бројките не можат целосно да ја доловат човечката радост и емоционалната топлина. Среќата е поголема од индексите, и се гради на секојдневни избори, блиски врски и доверба во другите.
