Светот влезе во нова и непредвидлива фаза откако во една единствена ноќ или поточно во едно деноноќие Иран изврши координиран ракетен бран врз цели во дури 14 држави, таргетирајќи воени бази, аеродроми и стратешки објекти поврзани со САД и нивните сојузници.
Според информациите што се шират од повеќе безбедносни извори и регионални канали, станува збор за најширока географска проекција на сила што Иран ја демонстрирал досега – од Израел и земјите од Персискиот Залив, па сè до Кипар, каде беше погодена британската база Акротири.
Израел беше епицентарот на ракетниот бран, со најголем број проектили насочени кон густо населени урбани подрачја, што предизвика паника, масовно засолнување на населението и прекин на секојдневниот живот.
Во Тел Авив сирените одекнуваа со часови, додека противракетниот систем „Железна купола“ пресретнуваше проектили над градот. Делови од метрополата останаа без електрична енергија поради оштетувања на инфраструктурата, а деловниот центар беше практично затворен.
Граѓаните масовно се повлекоа во засолништа, а јавниот транспорт беше прекинат. Аеродромските операции беа сериозно нарушени, што создаде дополнителен хаос и блокада на воздушниот сообраќај.
Во Ерусалим беа регистрирани експлозии во близина на населени подрачја, што предизвика страв меѓу населението и засилено присуство на безбедносните служби.
Светите места беа затворени за посетители, а градот премина во режим на вонредна безбедност. Болниците работеа во засилен капацитет, подготвени за евентуален прилив на повредени.
Во Бејт Шемеш беа пријавени директни погодоци врз станбени објекти, со значителни материјални штети и урнати делови од згради. Спасувачките служби работеа со часови на расчистување на урнатините и евакуација на жители.
Погодоци и паднати остатоци од пресретнати ракети беа регистрирани и во други градови во централниот дел на Израел, што дополнително ја зголеми вознемиреноста кај населението.
Во Обединетите Арапски Емирати беа таргетирани воздушни транспортни јазли, што доведе до хаос во авиосообраќајот. Бахреин, каде е стационирана Петтата флота на САД, беше погоден со напади што предизвикаа пожари и евакуации, додека во Кувајт беа погодени аеродромски капацитети и воени инсталации.
Најголемата американска база во регионот, Ал Удеид во Катар, исто така се најде меѓу целите, што претставува директен удар врз военото присуство на САД на Блискиот Исток. Во Саудиска Арабија се регистрирани експлозии во близина на главниот град, додека Јордан пресретнуваше проектили над својата територија, при што запалените остатоци паѓаа во цивилни зони.
Напади беа пријавени и врз американски бази во Ирак, како и цели во Оман и Сирија. Симболички и геостратешки најсилен сигнал беше нападот врз британската база РАФ Акротири на Кипар, што значи дека за првпат директно е погодена воена инфраструктура на НАТО во ваков контекст, исто така беше погоден францускиот камп „Camp de la Paix“ во ОАЕ како и италијанскиот НАТО камп во базата Али Ал Салем во Кувајт
Овој ракетен бран не беше само воена операција – тоа беше порака дека конфликтот може да се прошири далеку над регионалните рамки.
енергетски шок што ги потресе пазарите
Реакцијата на глобалните пазари беше моментална. Цената на нафтата нагло скокна, златото отиде кон нови рекордни нивоа, а авиосообраќајот во Персискиот Залив беше сериозно нарушен.
Причината е јасна – Ормускиот Теснец, низ кој поминува околу една петтина од светската нафта, се најде во зона на висок ризик.
Дури и без физичко затворање на коридорот, самиот страв од прекин на снабдувањето создава ценовен притисок. Осигурителните премии за танкерите растат, транспортот поскапува, а секој дополнителен ден на нестабилност се претвора во повисока цена на барелот.
По период во кој централните банки се обидуваа да ја стават инфлацијата под контрола, нов енергетски шок може повторно да ја разгори. Поскапата нафта значи поскап транспорт, поскапа храна и поскапо производство.
Европската економија, која сè уште закрепнува од претходната енергетска криза, е особено ранлива. За разлика од САД, Европа нема сопствена енергетска автономија и е директно изложена на ценовните турбуленции.
За регионот, ваквите настани секогаш имаат ист исход – раст на цените на горивата, транспортот и основните производи. Земји како Македонија, кои се целосно зависни од увоз на нафта, први го чувствуваат ударот на глобалните пазари.
Тоа значи притисок врз домашните буџети, повисоки трошоци за компаниите и ризик од нов бран на поскапувања.
Овој координиран ракетен бран покажува дека современите конфликти повеќе не се водат само на фронтот – тие се водат преку енергетските текови, транспортните коридори и финансиските пазари.
Кога се напаѓаат воени бази во близина на најважните нафтени рути, последиците не се локални. Тие се глобални.
Ноќта на ракетите не го промени само безбедносниот баланс на Блискиот Исток – таа испрати шок-бран низ светската економија.
Нафтата расте.
Златото расте.
Инфлацијата се заканува да се врати.
Европа е ранлива.
Балканот ќе плаќа поскапо гориво и храна.
Светот влегува во нова фаза каде што геополитиката директно ја диктира цената на секој литар гориво и секое парче леб.
