Белгија сè поинтензивно го затегнува обрачот околу електронските цигари, позиционирајќи се меѓу најрестриктивните пазари во Европа. Откако од почетокот на 2025 година ги исфрли од употреба вејповите за еднократна употреба, државата сега размислува за уште подрастична мерка, целосно укинување на сите ароматизирани варијанти, оставајќи го единствено тутунскиот вкус како дозволена опција. Овој чекор е дел од амбициозната визија за „генерација без чад до 2040“, но истовремено отвора дилема, дали строгата регулација навистина го решава проблемот или создава нов?
Додека легалните, повеќекратни електронски цигари сè уште опстојуваат на пазарот, нови анализи сигнализираат поинаква реалност под површината. Истражување на германски институт открива дека дури 48 проценти од европскиот пазар веќе се префрлил во сива зона, нелегални канали, нерегулирани продажби и онлајн дистрибуција што вешто ги заобиколува правилата.
Податоците од студијата покажуваат и силна зависност од азискиот пазар: околу 90 проценти од електронските цигари што завршуваат во Европа потекнуваат од Кина. Овие производи често влегуваат преку сложени логистички рути, а Белгија се издвојува како важен транзитен центар. Оттаму, стоката се препраќа кон други земји, најчесто со камиони, со цел да се избегнат инспекции и царински контроли. Паралелно, дигиталните платформи го користат регулаторниот вакуум и растечките забрани за да го засилат присуството на ваквите производи.
Вредноста на овој паралелен пазар веќе достигнува 6,6 милијарди евра, а прогнозите се дека до крајот на деценијата може да надмине 10 милијарди. Профитите се значајни, особено затоа што овие производи не подлежат на контроли за квалитет и безбедност. Дополнително, разликите во цените меѓу земјите од ЕУ создаваат погодна почва за шверц и повторен увоз, што дополнително ги оттурнува легалните компании од пазарот.
Експертите предупредуваат дека целосните забрани би можеле да имаат спротивен ефект од посакуваниот. Наместо намалување на потрошувачката, тие ризикуваат да ја оттурнат побарувачката кон нелегалниот сектор, кој веќе расте со стапка од над 8 проценти годишно.
Во меѓувреме, белгиските власти остануваат цврсти во намерата. Министерството за здравство, потпирајќи се на стручни препораки, ја турка идејата за елиминирање на сите вкусови освен тутунскиот. Но, критичарите се скептични: според нив, ваквите политики не го искоренуваат користењето, туку само го оттурнуваат во сенка, таму каде што контролата е најслаба, а ризиците за потрошувачите најголеми.
