Грција влегува во амбициозна фаза на институционално „ресетирање“, отворајќи процес за една од најобемните уставни ревизии во последните децении. Владата на премиерот Кирјакос Мицотакис подготвува пакет измени што зафаќаат околу 30 членови од Уставот, со намера државниот систем да се усогласи со новата технолошка и политичка реалност.
Главната точка на реформата е вештачката интелигенција. За првпат, грчките власти предлагаат уставни гаранции со кои граѓаните би биле заштитени од можни злоупотреби и негативни последици од примената на АИ-технологиите. Според Мицотакис, прашањето повеќе не е дали вештачката интелигенција ќе влијае врз секојдневието, туку како државата ќе постави јасни правила и безбедносни механизми пред таа целосно да навлезе во институциите.
„Со години предупредуваме дека вештачката интелигенција мора да биде регулирана. Сега сакаме таа заштита да добие и уставна тежина“, порача грчкиот премиер пред пратениците од владејачката Нова демократија, кои веќе ги разгледуваат предлог-мерките.
Но реформскиот пакет не застанува само на технологијата. Владата предлага целосно нов пристап и во даночната политика, со експлицитна забрана за воведување ретроактивни даноци – тема што со години предизвикува реакции кај бизнис-заедницата и граѓаните. Планирани се и промени во функционирањето на државната администрација, особено во системот за оценување и ефикасност на јавните службеници.
Сериозни интервенции се предвидени и во политичкиот систем. На маса е идејата претседателот на државата да добие единствен шестгодишен мандат, додека парламентот би имал значително помала улога во покренување истраги против министри. Дел од реформите навлегуваат и во правосудството, преку нов модел за избор на највисокото судско раководство, што владата го претставува како чекор кон поголема независност и транспарентност.
Во пакетот се наоѓаат и мерки насочени кон политичко „подмладување“, намалување на старосната граница за кандидирање на избори од 25 на 21 година, како и поширока примена на гласањето по пошта, со цел поголемо учество на дијаспората и помладите избирачи.
Сепак, патот до конечна уставна промена нема да биде лесен. Според грчките закони, за вакви измени е потребно двотретинско мнозинство од најмалку 200 пратеници. Владејачката партија располага со 156 мандати, што значи дека без поддршка од дел од опозицијата, реформата не може да помине.
Мицотакис, сепак, уверува дека ова не е само политичка иницијатива, туку долгорочен план за трансформација на државата до крајот на деценијата. Според него, Грција треба да стане пример за модерна европска држава која однапред ги подготвува институциите за предизвиците што допрва доаѓаат.
…
