Шведска од почетокот на 2026 година драстично ја зголеми финансиската помош за одредени категории мигранти кои доброволно ќе одлучат трајно да ја напуштат земјата. Полнолетно лице може да добие најмногу 350.000 шведски круни, односно приближно 32.000 евра, додека максималниот износ за едно домаќинство достигнува 600.000 круни или околу 55.000 евра.
Новите правила стапија во сила на 1 јануари и предизвикаа значително поголем интерес од претходно. До почетокот на март биле поднесени околу 370 барања, а Шведската агенција за миграција тогаш ги одобрила и првите три – за две лица од Сирија и едно од Брегот на Слоновата Коска. Не било објавено колкав износ добил секој од нив, бидејќи 350.000 круни се максималната, а не автоматски загарантирана сума “The Local” (https://www.thelocal.se/20260305/sweden-to-hand-out-first-new-repatriation-grants).
Не станува збор за понуда за сите мигранти
Иако мерката често се опишува како „плаќање на мигрантите да ја напуштат Шведска“, таа не е достапна за секој странец што живее во земјата.
Според “Шведската агенција за миграција” (https://www.migrationsverket.se/en/you-have-a-permit-in-sweden/international-protection-asylum/repatriation-grant.html), помошта првенствено е наменета за лица со дозвола за престој добиена врз основа на потреба од заштита – бегалци, лица со супсидијарна заштита и одредени други категории опфатени со претходните азилантски закони.
По правило, дозволата за престој мора да им била издадена најдоцна до 12 септември 2024 година. Лицето мора да планира трајно да ја напушти Шведска и да се пресели во матичната земја или во друга држава во која има законско право да живее.
Помошта не може да се користи за преселување во земја од Европската Унија, Европската економска област или во Швајцарија. Не можат да аплицираат шведски државјани, лица што веќе ја користеле програмата, како и украински државјани со престој според Директивата за привремена заштита.
Колкави се износите?
Со новите правила се предвидени:
• до 350.000 круни за едно полнолетно лице, односно околу 32.000 евра;
• до 500.000 круни за брачна или вонбрачна двојка, односно околу 46.000 евра;
• по 25.000 круни за секое дете, или приближно 2.300 евра;
• најмногу 600.000 круни за едно домаќинство, што е околу 55.000 евра.
Претходно, едно полнолетно лице можело да добие најмногу 10.000 круни, а семејство до 40.000 круни. Тоа значи дека максималната индивидуална помош е зголемена 35 пати. Шведската влада го образложи зголемувањето со намерата да им овозможи „нов почеток“ на луѓето кои не успеале доволно да се интегрираат во шведското општество “Влада на Шведска” (https://www.government.se/press-releases/2026/01/substantially-increased-repatriation-grant/).
Парите не се исплаќаат одеднаш
На одобрените корисници не им се исплаќа целиот износ пред заминувањето. Првите 20 проценти се добиваат по одобрувањето на барањето, додека лицето сè уште е во Шведска.
Од преостанатиот износ, 40 проценти се исплаќаат по пристигнувањето во земјата во која лицето ќе се насели. Последните 60 проценти од преостанатата сума може да се добијат најрано 15 месеци по напуштањето на Шведска, под услов шведската дозвола за престој да престанала да важи или да била повлечена.
Доколку корисникот не ја напушти Шведска во рок од 12 месеци, се врати во земјата или добил средства врз основа на неточни информации, може да биде обврзан да ги врати исплатените пари.
Барањето може да го отвори и прашањето за заштитниот статус
Поднесувањето барање не значи автоматско губење на дозволата за престој. Сепак, Агенцијата за миграција може повторно да провери дали лицето и натаму ги исполнува условите за статусот на заштита.
По преселувањето, дозволата за престој може да биде повлечена. Лице со постојан престој може однапред да побара да го задржи, но и тогаш постојат временски ограничувања и можност дозволата подоцна да биде укината.
Од речиси никаква заинтересираност до стотици барања
Програмата за доброволно враќање во Шведска постои од 1984 година, но претходно ја користеле мал број луѓе. Во 2025 година, кога индивидуалната помош изнесувала најмногу 10.000 круни, биле поднесени само 152 барања.
По зголемувањето на износот, за само неколку месеци бројот на пријавените пораснал на околу 370. Сепак, тоа не значи дека сите кандидати ќе ја добијат максималната сума или дека сите барања ќе бидат одобрени.
Мерката ја подели шведската јавност
Шведската влада смета дека доброволното враќање може да им овозможи нов почеток на луѓето што не се интегрирале, а истовремено да придонесе за економијата и пазарот на трудот во земјите во кои ќе се преселат.
Критичарите, меѓутоа, предупредуваат дека програмата може да испрати порака дека мигрантите не се добредојдени и негативно да влијае врз интеграцијата. Државната истрага што ѝ претходела на мерката препорачала да не се воведува толкаво зголемување, проценувајќи дека и со високиот износ бројот на дополнителни доброволни заминувања би можел да биде ограничен.
И покрај резервите, Владата ја спроведе програмата, заедно со построги проверки на кандидатите и дополнителни механизми за спречување измами и неосновани исплати.
