Крајот на цивилизацијата не мора да значи буквално уништување на планетата. Научниците одамна предупредуваат дека постојат природни и човечки сценарија кои би можеле сериозно да го нарушат животот на Земјата, да предизвикаат масовно изумирање или да ја доведат цивилизацијата пред огромен предизвик.
Од астероид со глобални последици и екстремни климатски промени, до нарушување на океанските системи и нуклеарна војна – ова се осум можни сценарија кои би можеле драматично да ја променат планетата.
1. Драстично повлекување на океаните
Силно заладување на планетата би можело да зароби огромни количества вода во ледени покривки и значително да го намали нивото на морето.
Таквата промена особено би ги погодила плитките мориња и континенталните шелфови, кои се меѓу најважните живеалишта за голем број морски организми. Историјата на Земјата покажува дека големите промени во нивото на морето можат да бидат поврзани со сериозни кризи на биодиверзитетот.
2. Астероид со глобални последици
Удар на голем астероид е едно од сценаријата за кое човештвото има конкретен пример од минатото.
Пред околу 66 милиони години, огромен астероид го погодил подрачјето на денешен Јукатан, создавајќи го кратерот Чиксулуб. Настанот е поврзан со исчезнувањето на околу 75 проценти од видовите, меѓу кои и нептичјите диносауруси.
По ударот, огромни количества прашина и други честички би можеле да ја блокираат сончевата светлина, што би предизвикало нагло заладување и сериозно нарушување на фотосинтезата и синџирите на исхрана.
3. „Снежна Земја“
Екстремното заладување би можело да создаде спротивност на денешниот климатски проблем – планета речиси целосно покриена со мраз.
Колку повеќе површина е покриена со снег и мраз, толку повеќе сончево зрачење се одбива назад во вселената. Тоа дополнително ја лади планетата и создава повратен процес во кој мразот продолжува да се шири.
Постојат геолошки докази дека Земјата пред повеќе од 600 милиони години минувала низ периоди на екстремна глацијација, кога мразот достигнувал и многу ниски географски широчини.
4. Екстремно загревање на планетата
Спротивното сценарио е драматично глобално затоплување. Растот на температурите би предизвикал топење на копнениот мраз, пораст на нивото на морето, промени во врнежите и почести екстремни топлотни бранови.
Последиците би се почувствувале и во производството на храна, достапноста на вода и условите за живот во големи делови од светот.
Проекциите на Обединетите нации укажуваат дека светот речиси сигурно ќе ја надмине границата од 1,5 степени Целзиусови над прединдустриското ниво, додека актуелните политики би можеле да доведат до уште поголемо затоплување до крајот на векот.
5. Океаните остануваат без кислород
Едно од најопасните сценарија би се одвивало речиси незабележливо на површината – постепено губење на кислородот во океаните.
Недостигот на кислород би можел да уништи големи морски екосистеми и сериозно да ги наруши синџирите на исхрана. Во целосно безкислородни услови може да се создадат и средини во кои микроорганизмите произведуваат токсичен водород-сулфид.
Загревањето на океаните дополнително може да го засили овој процес.
6. Нарушување на големите океански струи
Океанските струи имаат огромна улога во распределбата на топлината, кислородот и хранливите материи низ планетата. Нивното значително забавување или нарушување би имало последици и надвор од океаните.
Особено внимание привлекува Атлантската меридионална преокретна циркулација, позната како АМОЦ. Се очекува таа да ослабне во текот на овој век, иако научните проценки не даваат доволно основа за тврдење дека сигурно ќе дојде до нејзин целосен колапс пред 2100 година.
7. Гама-зрачење од далечниот вселенски простор
Гама-блесоците се меѓу најмоќните експлозивни настани во универзумот. Доколку исклучително силен настан се случи релативно блиску до Земјата и неговиот зрак биде насочен кон планетата, последиците би можеле да бидат сериозни.
Главниот проблем не би бил директното „горење“ на Земјата, туку нарушувањето на хемијата на атмосферата и намалувањето на озонскиот слој. Тоа би овозможило поголемо количество штетно ултравиолетово зрачење да стигне до површината, со сериозни последици за растенијата, планктонот и животните.
8. Нуклеарна војна
За разлика од останатите сценарија, нуклеарната војна е катастрофа која човештвото самото може да ја предизвика.
Масовен нуклеарен конфликт би донел огромни човечки жртви, уништување на градови, пожари и радиоактивна контаминација. Но последиците би можеле да продолжат и по првичните експлозии.
Големите пожари би можеле да исфрлат огромни количества чад во атмосферата, што би ја намалило сончевата светлина и би предизвикало значително глобално заладување – феномен познат како „нуклеарна зима“.
И токму тоа ја прави оваа закана поинаква: за неа не е потребен астероид, космички настан или природна климатска промена. Потенцијалот за нејзино започнување веќе постои во рацете на човештвото.
…
