Хрватска и Србија во последните години значително ги модернизираат своите вооружени сили, со набавки на борбени авиони, ракетни системи, тенкови, хеликоптери, беспилотни летала и артилериски системи. Развојот повторно ја отвори темата за регионалната трка во вооружување и безбедносните односи меѓу двете земји.
Хрватската армија минува низ една од најголемите модернизации од создавањето на државата. Загреб набавува или планира набавка на повеќе современи системи, меѓу кои се 44 тенка Leopard 2A8, осум ракетни системи HIMARS, 18 јужнокорејски ракетни системи Chunmoo K239 и 18 самоодни хаубици CAESAR со калибар 155 милиметри.
Планирана е и набавка на 420 воени теренски камиони Tatra, како и системи за борба против беспилотни летала.
HIMARS, Bradley, Mistral и Bayraktar
Хрватска претходно договори и набавка на осум HIMARS системи, со придружна опрема, обука и логистичка поддршка. Испораката се очекува до крајот на 2028 година.
Во тек е и проектот за опремување со борбени возила Bradley. Од 62 донирани возила кои се испратени на ремонт, досега 37 се предадени на хрватските вооружени сили, а преостанатите треба постепено да бидат испорачани до крајот на 2026 година.
Хрватската армија го воведува и францускиот противвоздушен систем со краток дострел Mistral, а во август 2025 година заврши целосната испорака на шест вооружени беспилотни летала Bayraktar TB2.
Воздухопловните сили, пак, од април 2025 година располагаат со целосната флота од 12 борбени авиони Rafale.
Дополнително, Хрватска набавува уште осум хеликоптери Black Hawk, од кои четири преку американска донација, а четири со средства од државниот буџет. Испораката се очекува во 2028 година.
Се модернизира и морнарицата
Хрватска планира да ја опреми морнарицата со пет крајбрежни патролни бродови. Во меѓувреме започнат е и процес за набавка на корвета за Хрватската воена морнарица.
Од друга страна, и Србија инвестира во модернизација на своите вооружени сили.
Белград, меѓу другото, договори 12 борбени авиони Rafale, а набави и кинески противвоздушни системи HQ-22 и HQ-17.
Србија го набави и израелскиот ракетен систем PULS, кој може да користи различни видови наведувани ракети и проектили, меѓу кои EXTRA и тактичките балистички ракети Predator Hawk.
Покрај странските системи, Србија развива и сопствена воена индустрија. Меѓу позначајните домашни системи се самоодната хаубица Nora B-52, оклопните возила Lazar 3, Miloš и M20, како и противвоздушниот систем PASARS.
Експертите предупредуваат на безбедносна дилема
Во контекст на зголемените воени инвестиции, се зборува и за создавање безбедносна дилема – едната страна ги засилува своите капацитети за да ја зголеми безбедноста, додека другата страна истите потези може да ги доживее како закана и да одговори со дополнително вооружување.
Регионалниот контекст дополнително ја засилува чувствителноста на темата, имајќи го предвид наследството од војните во 1990-тите.
Политичкиот аналитичар Божо Ковачевиќ оцени дека постои трка во вооружување на локално ниво, но дека таа треба да се гледа и во поширокиот геополитички контекст.
Тој предупреди дека без дијалог и дипломатија, безбедносните тензии можат дополнително да се зголемуваат.
Во истата дебата се споменува и концептот на „српскиот свет“, кој Ковачевиќ го оцени како концепција што ги релативизира меѓународните граници и ја поврза со можноста за повторување на сценарија од почетокот на 1990-тите.
Сепак, ваквите политички оценки се ставови на конкретни соговорници, а самите воени набавки претставуваат поширок процес на модернизација на вооружените сили во услови на променета европска безбедносна средина.
…
