Пред околу 85.000 години, многу пред појавата на првите градови, земјоделството и големите антички цивилизации, на територијата на денешна Македонија живееле праисториски човечки заедници што изработувале камени алатки, користеле оган и се приспособувале на суровите природни услови.
Едно од најзначајните сведоштва за нивното присуство е откриено во пештерата Голема Пешт, во близина на селото Здуње, кај Македонски Брод.
Археолошките истражувања на овој локалитет откриле илјадници камени артефакти, животински коски и остатоци од огништа, кои овозможуваат реконструкција на животот на праисториските заедници во централниот дел на Балканот.
Според Археолошкиот музеј на Македонија, дел од наодите се поврзуваат со неандерталците, човечки сродници што ја населувале Европа десетици илјади години пред исчезнувањето на нивниот вид.
Во пештерата се пронајдени 6.300 камени артефакти и 4.900 животински остатоци
Голема Пешт се наоѓа во долината на реката Треска, над денешното вештачко езеро Козјак, на околу 65 километри југозападно од Скопје.
Пештерата е долга приближно 31 метар и широка околу 18 метри, а нејзината местоположба обезбедува широк поглед кон околниот простор.
Истражувањата покажале дека во неа се наталожиле повеќе од 20 геолошки и археолошки слоеви, кои содржат сведоштва за различни периоди од старото камено време.
Во дел од истражените слоеви археолозите документирале околу 6.300 камени артефакти и приближно 4.900 остатоци од праисториски животни.
Меѓу предметите се пронајдени камени јадра, стругалки, шилци, назабени алатки и други предмети што биле користени за различни секојдневни активности.
Откритијата покажуваат дека праисториските жители поседувале развиени вештини за обработка на каменот и за изработка на алатки со конкретна намена.
Неандерталците користеле напредни техники за изработка на алатки
Особено значајно откритие е присуството на таканаречената левалоашка техника за обработка на камен.
Оваа постапка подразбирала внимателно подготвување на каменото јадро за од него да се добијат парчиња со посакувана форма.
Таквиот начин на изработка барал планирање, практично искуство и познавање на својствата на материјалот.
Пронајдените алатки припаѓаат на средниот палеолит и на мустериенските технолошки традиции, кои во Европа се тесно поврзани со неандерталците.
За изработка на предметите биле користени различни видови камен, меѓу кои кварц, базалт, риолит, кварцит, јаспис и кремен.
Откриени огништа и остатоци од праисториски животни
Покрај камените алатки, археолозите во Голема Пешт откриле и траги од повеќе огништа.
Тие претставуваат важни сведоштва за користењето на огнот, кој имал големо значење за загревање, подготовка на храна и преживување.
Особено интересни се и животинските остатоци пронајдени во пештерата.
Меѓу идентификуваните видови се елени, срни, дивокози, диви свињи, мечки и хиени.
Дел од коските покажуваат траги од намерна обработка, што укажува дека праисториските жители користеле животински ресурси за исхрана и други потреби.
Сепак, научниците предупредуваат дека не сите животински остатоци мора да бидат резултат на човечки активности, бидејќи во нивното наталожување можеле да учествуваат и природни процеси.
Научните анализи откриле старост од околу 85.000 години
За утврдување на староста на археолошките слоеви, истражувачите користеле повеќе научни методи.
Радиојаглеродните анализи на одредени примероци покажале старост од околу 47.000 години, додека други примероци се постари од 50.000 години.
Археолошкиот музеј на Македонија соопштил и за резултат од анализата на еленски заб со методот на електронска спинска резонанца, кој упатува на старост од приближно 85.000 години.
Разликите во резултатите се поврзуваат со различните слоеви, примероци и методи на датирање.
Според музејските информации, пештерата содржи сведоштва за човечка активност од повеќе периоди на палеолитот, што ја прави исклучително важна за истражувањето на праисторијата.
Голема Пешт е еден од најзначајните палеолитски локалитети во Македонија
Првите археолошки испитувања на локалитетот биле реализирани кон крајот на минатиот век, додека систематските ископувања започнале во 2003 година.
Во следните години истражувањата продолжиле со примена на современи методи за анализа на камените артефакти, животинските остатоци и археолошките слоеви.
Научните резултати биле претставувани и на меѓународни стручни собири, со што Голема Пешт станала значајна тема во проучувањето на палеолитот на Балканот.
Иако на локалитетот не се потврдени неандерталски скелетни остатоци што непосредно би ги идентификувале неговите древни жители, пронајдената камена индустрија претставува силен археолошки показател за неандерталска активност.
Македонија чува сведоштва за човечкиот живот од леденото доба
Откритијата во Голема Пешт покажуваат дека просторот на денешна Македонија бил дел од праисториските движења и активности на човечките заедници во Европа.
Долго пред појавата на античките кралства, градовите и писменоста, тука живееле луѓе и нивни древни сродници кои создавале алатки, користеле природни засолништа и развивале техники за преживување.
Пештерата Голема Пешт денес претставува еден од најважните археолошки прозорци кон далечното минато на Македонија.
Со секој нов археолошки слој и пронајден предмет, истражувачите добиваат дополнителни сознанија за животот што се одвивал на овие простори пред десетици илјади години.
…












