Адвокатот Тони Менкиноски, експерт за човекови права познат по својата долгогодишна работа, вклучително и во одбрана на Македонци пред Меѓународниот суд за човекови права во Стразбур, во своја колумна ја истакна една од најдлабоките неправди во македонскиот правосуден систем – третманот на ослободителните пресуди и презумцијата на невиност во кривичните постапки.
Менкиноски во својот текст тврди дека системот што „се плаши да ослободи“ не е правна држава, туку „машина за казнување“, каде што презумцијата на невиност често се губи на штета на бројките и статистиката на осудени случаи“. Според него, ослободителната пресуда не е слабост на правосудството, туку показател за институционална зрелост – знак дека државата ја почитува љубовта на поединецот кон слободата, а не само статистичките резултати.
Во колумната се наведува дека во демократските правни системи ширум Европа, ослободителните пресуди или отфрлените обвиненија се третираат како дел од нормалниот правен процес, а не како слабост на судството. Така, на пример, во Словенија над 70% од кривичните случаи не завршуваат со осуда, што се должи на премногу отфрлени, запиррани или ослободени предмети. Во Чешка, Англија и Германија голем дел од предметите исто така завршуваат без осуда поради недоволни докази или процени на обвинителството.
Менкиноски ја спореди оваа пракса со Македонија, каде според официјалните податоци за 2023 година од околу 7.200 обвинети, повеќе од 6.500 биле осудени, што значи дека околу 9,3% од случаите не завршиле со осуда. Тој потенцира дека ова не е само бројка, туку показател за систем каде обвинението често се третира како пресуда уште пред судењето, а претпоставката на виновност добива поголемо значење од правото на фер судење.
Менкиноски наведе и податоци од Европскиот суд за човекови права, кои укажуваат на структурни проблеми во домашните правни постапки – особено во делот на правото на правично судење и почитувањето на презумцијата на невиност, што често доведува до пресуди против Македонија.
Во колумната се потенцира дека право на ослободителна пресуда не само што е легитимно, туку и пресудно за довербата во правосудството, и дека правната држава треба да се мери според способноста да ги почитува правата на обвинетите, а не само според бројот на осудени лица.
Менкиноски заклучува дека судството мора да биде независно, храбро и способно да ослободува кога доказите не ги потврдуваат обвиненијата, бидејќи без почитување на презумцијата на невиност и правото на фер судење, правната држава останува само декларација, а не реалност.
