Европската Унија внимателно го разгледува следниот чекор на своето проширување, со Црна Гора на прагот да стане пример за идните кандидатки. Во средата, во Брисел, амбасадорите на ЕУ и шефот на кабинетот на претседателката на Комисијата Урсула фон дер Лајен, Бјорн Зајберт, се сретнаа за да дискутираат за забрзување на процесот на членство. Но, предлогот за „обратно проширување“, нов модел кој предвидува членство со ограничени права и право на глас, беше категорично отфрлен, според информации од тројца дипломати на ЕУ.
Главната грижа на Европската комисија е да се избегне повторување на сценариото со Унгарија: членка која потоа го блокираше одлучувањето на ЕУ, како што се случи со 20. пакет санкции против Русија и финансиската поддршка за Киев. Планот е Црна Гора, која е најблиску до завршување на преговорите, да се користи како „заморче“, тест за тоа како новите членки ќе се интегрираат без да го нарушат демократскиот ред на Унијата.
Црногорскиот претседател Јаков Милатовиќ, признава дека Подгорица активно ја следи агендата на ЕУ, вклучително и разговорите со Ирска, која ќе претседава со Советот на Унијата во втората половина од годинава. Еден висок функционер на Комисијата за „Политико“ откри дека во договорот за пристапување на Црна Гора ќе се внесат долгорочни заштитни механизми, кои ќе овозможат ЕУ да реагира доколку земјата заостане во владеењето на правото или демократијата. „Овој договор ќе го зададе стандарот за сите идни пристапувања“, рече тој.
Но, не е само Црна Гора на чекор до Унијата. Украина се надева на членство до 2027 година како дел од мировниот договор со Русија, а Исланд се подготвува за референдум за повторно започнување на преговорите за членство. Сепак, Милатовиќ предупреди дека финалниот текст на договорот сè уште не е познат и Подгорица чека конкретни детали од Комисијата.
Дебатата во Берлејмонт се осврнува на искуствата од проширувањето во 2004 година, кога десет нови земји се приклучија на ЕУ. „Дали Унијата е подготвена да се справи со чекорите наназад? Не баш“, рече еден претставник на Комисијата. Унгарија под Орбан се покажува како предупредувачки пример, земја која успеа да го блокира клучното одлучување на Унијата.
Договорот за пристапување на Црна Гора ќе се изготви од работна група под водство на кипарското претседателство на Советот, со учество на сите земји членки. Портпаролот на претседателството одби да наведе точно време за формирање на групата, но се очекува тоа да биде во текот на овој месец. Комесарката за проширување Марта Кос откри дека Комисијата е во финалната фаза на подготовка на нацрт-договорот, без да дефинира конкретен рок.
Франција е единствената земја што ја сопира целата иницијатива, заземајќи претпазлив став кон проширувањето пред претседателските избори во 2027 година. „Сите се обидуваат да ја убедат Франција да даде зелено светло“, коментира еден дипломат.
Заштитните мерки сè уште се предмет на дебата: размислувањата вклучуваат суспендирање на правото на вето за новите членки доколку ги прекршат основните вредности на Унијата, како и времетраењето на овие механизми. Црна Гора постави црвена линија околу ограничувањето на својот глас – земјата е подготвена на други заштитни мерки, но не и на губење на правото на одлучување.
Внатрешните реформи во Подгорица се со темпо што предизвикува политички тензии. Минатиот месец претседателот Милатовиќ критикуваше пратеници за усвојување закони без соодветна дебата, подвлекувајќи дека дури и ако законите се потребни за ЕУ, пратениците мора да ги анализираат со внимание. „Црна Гора ја препушта демократијата на Брисел, но нема друг избор ако сака членство до 2028 година“, коментира европски дипломат.
Во моментов, Црна Гора има затворено 20 од 33 поглавја, со планирано затворање на Поглавје 21 во март и уште четири во јуни. Останатите 15 треба да се затворат до крајот на 2026 година, по што следи процес на ратификација од сите 27 сегашни членки на ЕУ, што е сложен и долг процес. „Технички е можно, но политиката и реалноста ќе го диктираат исходот“, додава службеник на Комисијата.
Милатовиќ ја призна амбицијата како голем предизвик: „Не е лесно да се завршат 20 поглавја за помалку од 10 месеци. Потребна е многу поголема работа од сега“, рече тој.
