Европа го дигитализираше следењето на престојот на патниците во Шенген зоната, и резултатите се веќе забележливи. Новиот систем за влез и излез (EES), кој стартуваше на 12 октомври 2025 година, ја замени традиционалната проверка со печати во пасош со напредно биометриско следење, евидентирајќи секое влегување и излегување на посетителите кои не се од ЕУ.
Според официјални податоци на Европската комисија, во првите четири месеци од работењето, системот регистрирал повеќе од 4.000 лица кои го пречекориле дозволениот престој, од вкупно 17 милиони обработени патници и 30 милиони преминувања на границата. Во истиот период, на околу 16.000 лица им бил одбиен влез, при што приближно една четвртина биле пречекорувачи на правилото 90/180 дена.
EES користи отпечатоци од прсти и скенирање на лице за автоматски да пресмета колку долго секој посетител останува во Шенген зоната. Ова е особено значајно за патници без виза, како Британците и Американците, бидејќи рачното следење на печатите често беше неефикасно.
Тилман Кебер од EU-LISA потврдува дека централната инфраструктура е стабилна и целосно функционална, но имплементацијата на терен се соочи со пречки. Аеродромот „Шарл де Гол“ во Париз забележа застои поради неисправни киосци и софтверски проблеми, додека Лисабон привремено се врати на рачно печатирање. Во некои аеродроми времето за обработка се зголемило и до 70%, со чекање до три часа.
Воведувањето на EES е тесно поврзано со ревидираниот механизам за суспензија на визите на ЕУ. Сега прагот за суспензија на безвизниот режим е намален од 50% на 30% пречекорување на престојот, а дигиталното следење на EES овозможува прецизно и автоматизирано мерење.
Овој систем исто така создава посебни предизвици за земјите со програми за државјанство преку инвестиции (CBI), како Антигва и Барбуда, Доминика, Гренада, Свети Китс и Невис и Света Луција. Ревидираниот механизам и идниот ETIAS систем ќе ги следат овие патници уште пред да стапнат на територијата на Шенген. Грузија веќе стана првата земја на која ѝ е суспендиран безвизниот режим за одредени категории пасоши, поради демократски и човековоправни причини, покажувајќи дека новите овластувања се функционални.
За индивидуалните патници кои го пречекориле престојот, последиците варираат од парични казни – 198 евра во Франција – до евиденција која може да влијае на идните апликации за визи. Во сериозни случаи, властите можат да издадат забрани за влез или налози за депортација, иако таквите мерки сè уште се ретки.
Иако оние со долгорочни визи или дозволи за престој не се регистрираат преку EES, тие сепак можат да се соочат со подолги редици на границите поради новата биометриска проверка. Со дигитализацијата на границите, Европа добива не само прецизни податоци за пречекорување на престојот, туку и алатка за поефикасно спроведување на безвизниот режим и контролата на ризичните патници.
