Европската унија се соочува со сериозна криза во својата надворешна политика. Од тешкотиите во финансирањето на Украина до немоќта да реагира на конфликтите на Блискиот Исток, блокот се наоѓа во стагнација која ја парализира нејзината способност да делува на глобалната сцена. Според извори на Политико, дипломати, функционери и пратеници предупредуваат дека овие неуспеси ја поттикнуваат потребата за темелно преиспитување на начините на кои ЕУ води надворешни односи.
Главниот проблем, според повеќето соговорници, е принципот на едногласност. Еден градоначалник или министер може да блокира иницијатива што поддржуваат 26 од 27 земји, како што се случи со заемот од 90 милијарди евра за Киев или воведувањето санкции против екстремистичките доселеници на Западниот Брег. „Секој месец се појавува ново прашање што го истакнува овој тренд. Треба да реагираме“, објаснува шпанскиот европратеник Начо Санчез Амор.
Германија и Шведска сега предводат иницијатива за намалување или целосно укинување на националните вета во надворешната политика. „Мораме да го укинеме принципот на едногласност до крајот на овој мандат за да станеме поспособни да дејствуваме како вистински партнери на меѓународната сцена“, вели германскиот министер за надворешни работи Јоханес Вадефул. Шведскиот премиер Улф Кристерсон потсетува дека дебатата за квалификувано мнозинство повторно ќе се најде на маса.
Сепак, не сите се согласуваат. Франција, Белгија и помалите земји-членки ја бранят едногласноста како клучен механизам за заштита на националните интереси. „Започнување дебата за едногласноста сега би бил најкраткиот пат до вистински проблеми“, предупредува белгискиот премиер Барт де Вевер.
Неуспесите на ЕУ во надворешната политика не се само резултат на внатрешни несогласувања. Институционалните тензии, како судирите меѓу претседателката на Европската комисија Урсула фон дер Лајен и шефицата за надворешна политика Каја Калас за лидерската улога, само ја илустрираат фрагментацијата. Според експерти, вистинскиот проблем е системски: без промена на принципот на едногласност, нови структури или институции нема да ја решат парализата.
Некои предлагат драстични промени: замена на шефот на одделот за надворешна политика со „министер за надворешни работи на ЕУ“, создавање Совет за безбедност со учество на партнери како Велика Британија, Норвешка и Исланд, или интеграција на EEAS во Комисијата за поефикасно управување со кризи. Стефан Лене од Карнеги фондацијата го истакнува: „Нашите структури се нефункционални. Предизвиците станаа многу различни, а недостатокот на иновации е чуден.“
Но, како што нагласуваат дипломати, институционалните промени нема да решат ништо ако политичката волја недостасува. „Фундаменталниот проблем останува – едногласноста“, заклучува еден висок дипломат на ЕУ. „Можете да создадете илјада институции, но додека имате едногласност, системот никогаш нема да функционира како што треба.“
