Златото ја разбуди земјата што долго време изгледаше како да тоне во сопствената економска безизлезност. Денес, северно од Хараре, во долината на Мазове, пејзажот не личи на природа туку на рана: ридовите се разјадени, земјата превртена, а реката, некогаш животна артерија, претворена во матна, плитка сенка на самата себе. Машини гребат по почвата без пауза, а водата се пренасочува како да е бесконечен ресурс. Сè е подредено на една цел: златото.
Но ова не е само локална приказна за рудници. Ова е приказна за држава што парадоксално закрепнува економски додека политички стагнира или дури се враќа наназад.
Во последните неколку години, Зимбабве доживува нешто што ретко кој го предвидуваше: раст. Високите цени на златото и другите суровини влеаја свеж капитал во економијата. Инфлацијата, која некогаш беше симбол на економски колапс, е сведена на најниско ниво во децении. Девизните интервенции се намалени, а растот е значително над регионалниот просек. Земјата, барем на површина, изгледа како да се стабилизира. Но под таа површина, системот функционира по старо.
Златото носи милијарди долари, но истовремено отвора простор за корупција, криумчарење и еколошка катастрофа. Во малите рудници, каде работат стотици илјади луѓе, се користат токсични супстанции што завршуваат во водата за пиење. Истовремено, токму тие рудници се извор на приходи за многу семејства – доволно за да се создаде илузија на благосостојба. Пазарите се полни, продавниците продаваат повеќе од кога било, а кешот циркулира – често надвор од официјалните текови.
Се создава економија во сенка, паралелна со официјалната. Некои ја нарекуваат „конгоизација“, систем каде богатството од природните ресурси не води до институционален развој, туку до неформални мрежи на моќ и профит.
Во Хараре, оваа динамика има друга форма: недвижностите стануваат најсигурна валута. Куќи се купуваат со готовина, банкарскиот систем се избегнува, а приватните трезори се полнат со злато и долари. Луѓето не веруваат во институциите, тие веруваат во она што можат да го допрат и сокријат. И токму тука лежи суштинската противречност.
Додека економијата покажува знаци на живот, политичкиот систем се затвора. Претседателот настојува да го продолжи своето владеење преку уставни измени што би го редефинирале целиот изборен процес. Наместо директни избори, претседателот би се избирал преку парламентот, механизам што лесно може да се контролира преку лојалности и влијание.
Критиката е тивка. Не затоа што не постои, туку затоа што ретко кој се осмелува да ја изговори гласно. Политичарите се придобиваат или замолчуваат, граѓанскиот сектор е ослабен, а бизнис-заедницата внимателно чекори меѓу профитот и стравот.
Во позадина, се чувствува и тивка борба за наследство на власта. Внатрешните тензии растат, а шпекулациите за можни превирања во врвот на државата стануваат сè погласни. Историјата на земјата покажува дека ваквите конфликти ретко завршуваат мирно.
Во меѓувреме, односите со Западот остануваат замрзнати. Долговите се огромни, довербата е кревка, а реформите недоволни.
…
