Куба се подготвува за една од најзначајните економски трансформации во својата понова историја, откако властите најавија пакет реформи кои би можеле значително да ја намалат улогата на државата во економијата и да отворат простор за поголемо учество на приватниот сектор.
Кубанскиот претседател Мигел Дијаз-Канел соопшти дека земјата разгледува нов економски модел инспириран од искуствата на Кина и Виетнам – држави кои успеаја да ги задржат социјалистичките политички системи, а истовремено да воведат пазарни механизми и да привлечат приватни инвестиции.
„Предложените мерки ќе овозможат решавање на долгорочните противречности меѓу централното планирање и економските стимуланси“, изјави Дијаз-Канел, најавувајќи нов пристап кон управувањето со економијата.
Историски пресврт за кубанската економија
Со децении Куба функционираше како една од последните економии во светот со доминантна државна контрола врз производството, трговијата и услугите.
По Кубанската револуција во 1959 година, предводена од Фидел Кастро, државата постепено презеде контрола врз речиси сите клучни стопански сектори, а приватната иницијатива беше строго ограничена.
Новите реформи, доколку бидат усвоени, би можеле да претставуваат најголем економски пресврт во земјата во последните неколку децении.
Поголема улога за приватниот сектор
Според најавите, Владата планира да овозможи поголемо присуство на приватните компании во области кои досега биле резервирани исклучиво за државата.
Иако засега не се откриени конкретните дејности што ќе бидат отворени за приватен капитал, властите потврдуваат дека се разгледуваат повеќе опции за либерализација на економијата.
Економските аналитичари оценуваат дека ова би можело да отвори нови можности за домашните претприемачи, но и за странските инвеститори кои долго време покажуваат интерес за кубанскиот пазар.
Реформи и во земјоделството
Покрај отворањето кон приватниот сектор, реформскиот пакет предвидува и значајни промени во земјоделството.
Куба со години се соочува со недостиг на храна, ниска продуктивност и зависност од увоз на основни прехранбени производи.
Властите сметаат дека модернизацијата на земјоделскиот сектор и поголемата економска слобода за производителите би можеле да помогнат во зголемување на домашното производство и подобрување на снабдувањето на населението.
Следува и преструктуирање на државниот апарат
Еден од клучните елементи на реформите е и преструктуирањето на државната администрација.
Кубанските власти признаваат дека дел од институциите функционираат неефикасно и дека е потребна поголема флексибилност за економијата да може да одговори на современите предизвици.
Затоа се очекуваат промени во организацијата на државните претпријатија, но и во начинот на носење економски одлуки.
Одобрување од партијата и парламентот
Иако реформите веќе се најавени, тие сè уште не се конечни.
Предлогот најпрво треба да биде разгледан и одобрен од Политбирото на Комунистичката партија на Куба, а потоа и од парламентот на земјата.
Дури по завршувањето на оваа процедура ќе биде познато кои конкретни мерки ќе стапат во сила и кога ќе започне нивната имплементација.
Под силен притисок од САД
Најавата за реформите доаѓа во период кога Куба се соочува со дополнителни економски предизвици.
Соединетите Американски Држави во последниот период воведоа нови ограничувања и санкции со цел да извршат дополнителен политички и економски притисок врз Хавана.
Односите меѓу двете земји остануваат затегнати повеќе од шест децении, уште од револуцијата во 1959 година и воспоставувањето на комунистичкиот систем на островот.
Американското ембарго и санкциите со години се сметаат за еден од главните фактори што ја ограничуваат економската активност на Куба и пристапот до меѓународните финансиски пазари.
Куба бара нов модел за опстанок
Во услови на економска криза, хроничен недостиг на инвестиции, висока инфлација и проблеми со снабдувањето, кубанското раководство очигледно се обидува да пронајде нов пат за развој.
Моделите на Кина и Виетнам се сметаат за потенцијален пример како може да се комбинира социјалистичкиот политички систем со поотворена пазарна економија.
Доколку реформите бидат спроведени, Куба би можела да влезе во нова фаза од својот развој, со поголема економска слобода, повеќе приватни инвестиции и можност за постепено економско закрепнување по години на стагнација и финансиски предизвици.
