Иако летото сè уште трае, сезонските метеоролошки модели веќе даваат првични сигнали за тоа какви временски услови би можеле да следуваат во Македонија во текот на есента и на самиот почеток од зимата.
Најновите долгорочни прогнози покажуваат зголемена веројатност крајот на летото, есенските месеци и почетокот на зимската сезона на Балканот, а со тоа и во Македонија, да бидат потопли од климатолошкиот просек.
Сепак, тоа не значи дека времето ќе биде постојано стабилно. Напротив, токму повисоките температури во комбинација со топлите мориња и повремените продори на постуден воздух можат да создадат услови за нагли и силни временски пресврти.
Европскиот центар за среднорочни временски прогнози – ECMWF сезонските прогнози ги изработува секој месец преку ансамбл од 51 различна симулација.
За разлика од краткорочната временска прогноза, сезонските модели не можат да кажат дали на одреден ден во октомври или декември ќе врне или ќе биде сончево. Нивната цел е да ја покажат веројатноста температурите и врнежите во подолг временски период да отстапуваат од вообичаените климатолошки вредности.
Температурниот сигнал во ваквите прогнози е значително појасен отколку оној за врнежите.
Долгорочните модели полесно можат да препознаат дали одреден месец или сезона има поголема веројатност да бидат потопли или постудени од просекот, додека количината и просторната распределба на врнежите многу повеќе зависат од конкретните траектории на циклоните и локалните атмосферски процеси.
Поради тоа, прогнозата за потопла есен не значи автоматски дека Македонија ја очекува и сушна есен.
Можно е да има подолги периоди на стабилно, сончево и невообичаено топло време, кои потоа нагло ќе бидат прекинувани со циклонални продори, поројни дождови, грмежи, силен ветер и значителен пад на температурите.
Еден од процесите што метеоролозите особено внимателно ги следат е брзиот развој на Ел Нињо во тропскиот дел на Тихиот Океан.
Според најновото сезонско ажурирање на Светската метеоролошка организација, повеќемоделските прогнози покажуваат можност за брз развој на силна епизода на Ел Нињо.
Се прогнозира просечно температурно отстапување од околу два Целзиусови степени уште во периодот јули-септември, со можност за дополнително засилување на процесот во текот на есента.
Ел Нињо не може директно да одреди дали во одреден ден ќе врне во Скопје, Битола или Охрид, но неговото влијание врз глобалната атмосферска циркулација може да ја промени веројатноста за појава на одредени временски режими и над Европа.
Процесот започнува над тропскиот Пацифик, каде што зголемената температура на површината на океанот ја менува распределбата на топлината и влагата во атмосферата.
Влијанието потоа може да се пренесува преку големите планетарни бранови и млазните струи, а со одредено задоцнување да се почувствува и над Атлантикот и Европа.
Светската метеоролошка организација предупредува дека силен Ел Нињо може дополнително да придонесе за повисоки глобални температури, но и за значителни промени во распределбата на врнежите во различни делови од светот.
Врз времето во Европа и на Балканот, покрај Ел Нињо, значително влијание има и состојбата на Северниот Атлантик.
Повисоката температура на океанската површина обезбедува повеќе енергија и водена пареа за циклоните кои се формираат над Атлантикот и потоа се движат кон европскиот континент.
За Македонија, уште понепосредно значење има состојбата на Средоземното Море.
По многу топлото лето, Медитеранот може да влезе во есенскиот период со голема количина акумулирана топлинска енергија.
Морската вода, за разлика од копното, побавно се загрева, но и значително побавно ја губи акумулираната топлина.
Поради тоа, Средоземното Море може да остане важен извор на топлина и влага и во октомври, ноември, па дури и во декември.
Кога постуден воздух од север ќе продре над невообичаено топлото Средоземје, големата температурна разлика може дополнително да ја зголеми атмосферската нестабилност и да придонесе за создавање и засилување на средоземните циклони.
Во зависност од нивното движење, ваквите системи во Македонија можат да донесат обилни врнежи, грмежи, силен јужен ветер и нагли температурни промени.
За преостанатиот дел од август сезонските модели и натаму покажуваат позитивни температурни отстапувања во голем дел од Европа.
ECMWF располага со посебни сезонски карти за температурните и врнежните аномалии, а прогнозите се обновуваат секој месец.
За Македонија, ваквиот сигнал значи дека и понатаму постои можност за нови периоди со многу високи температури и појава на топлотни бранови.
Дури и доколку вкупната количина дожд за одреден месец на крајот биде блиску до повеќегодишниот просек, тоа не значи дека врнежите ќе бидат рамномерно распоредени.
Можно е значителен дел од месечните врнежи да паднат во само неколку силни нестабилни епизоди, проследени со поројни дождови и грмежи.
Ова е особено важно за Македонија, каде што интензивните врнежи во краток временски период можат да предизвикаат локални поројни поплави.
Првичните сезонски сигнали покажуваат дека и почетокот на климатолошката есен би можел да биде потопол од вообичаеното.
Септември, според таквото сценарио, може да донесе подолги периоди со температури кои повеќе ќе потсетуваат на лето, особено во котлините и јужните делови на Македонија.
Но токму високите температури на воздухот и топлото Средоземно Море можат да обезбедат големо количество енергија во атмосферата кога ќе пристигне првиот посериозен продор на студен воздух.
Затоа потоплата есен во никој случај не треба да се сфати како прогноза за постојано сончево и мирно време.
Напротив, стабилните и топли периоди можат нагло да бидат прекинувани со силни фронтални системи и нестабилност.
Колку повеќе прогнозата се оддалечува во времето, толку повеќе се зголемуваат разликите меѓу одделните метеоролошки симулации.
Тоа особено се однесува на врнежите.
Клучно прашање не е само колку дожд ќе падне над Македонија, туку и каде точно ќе се движат циклоните.
Промена на траекторијата на еден циклон за само неколку стотици километри може да донесе огромна разлика во количината на врнежи што ќе ја добие нашата земја.
Температурниот сигнал, сепак, останува поизразен и во првите месеци од есента.
Во поширокиот регион се задржува зголемената веројатност температурите да бидат над повеќегодишниот просек.
Доколку Ел Нињо продолжи дополнително да се засилува во текот на есента, неговото глобално влијание би можело да стане позабележливо токму во ноември и декември.
Во овој момент сезонските прогнози не покажуваат сигурен сигнал дека следува долготраен студен почеток на зимата.
Напротив, во моментов поголема е веројатноста почетокот на зимската сезона да биде потопол од климатолошкиот просек.
Но тоа во никој случај не значи дека Македонија нема да има студени бранови или снег.
Дури и за време на генерално топла зимска сезона можат да се појават краткотрајни, но мошне силни продори на арктички или континентален воздух од север и североисток.
Во такви ситуации температурите можат за кратко време значително да се намалат.
Доколку во исто време има доволно влага и се исполнат потребните атмосферски услови, снег може да се појави не само на планините, туку и во пониските места.
Разликата кај една генерално потопла зима е што по ваквите кратки студени епизоди повторно можат да следуваат периоди со температури значително над просекот.
Така, просечната месечна температура може да остане над повеќегодишните вредности, иако во рамките на истиот месец имало и неколку исклучително студени денови.
Комбинацијата од топло Средоземно Море, голема количина атмосферска влага и продор на постуден воздух создава услови за развој на поинтензивни атмосферски процеси.
За Македонија тоа може да значи периоди со силни дождови, локални поројни поплави, грмежи и силен ветер.
Подоцна во сезоната, со дополнително намалување на температурите, можни се и брзи премини од дожд во снег.
Според моменталните сезонски сигнали, најверојатното сценарио не е есен со постојано лошо време.
Поверојатна е честа смена на временски спротивности – неколку стабилни и невообичаено топли денови, а потоа краткотрајна, но многу поинтензивна нестабилна епизода.
Сезонската прогноза не може уште сега да покаже какво точно ќе биде времето на конкретен ден во октомври, ноември или декември.
Овие прогнози се засноваат на веројатности и на просечни температурни и врнежни отстапувања за подолги периоди.
ECMWF токму затоа користи 51 различна симулација, бидејќи неизвесноста во атмосферата значително се зголемува колку што прогнозираниот период е подалеку во иднината.
Во овој момент најконзистентниот сигнал за Македонија и поширокиот Балкан е зголемената веројатност есента и почетокот на зимата да бидат потопли од вообичаеното.
Поради тоа, сосема е можно да се реализира сценарио со подолги топли и суви периоди, кои повремено ќе бидат прекинувани со краткотрајни, но интензивни врнежни и невременски епизоди.
Со силниот Ел Нињо кој се развива, топлите океани и загреаното Средоземно Море, атмосферата во втората половина на 2026 година би можела да располага со големо количество енергија.
Тоа не значи дека секој силен или екстремен временски настан може однапред да биде предвиден, но претставува дополнителна причина сезонските прогнози внимателно да се следат во текот на следните месеци.
