Додека со години се зборува за тоа како вештачката интелигенција ќе го промени пазарот на трудот и дали автоматизацијата ќе укине цели категории работни места, податоците од Европа за 2026 година покажуваат малку поинаква слика.
На европските компании во моментов не им недостигаат само програмери, инженери за вештачка интелигенција и други високотехнолошки профили. Напротив, огромна е побарувачката за луѓе кои знаат да произведуваат, поправаат, управуваат со машини, возат, одржуваат системи и се грижат за други луѓе.
Според анализата на компанијата BestBrokers, изработена врз основа на податоци од Евростат и европската мрежа EURES, во периодот од април 2025 до март 2026 година низ Европа биле објавени повеќе од 10 милиони слободни работни места.
Истовремено, голем број земји се соочуваат со сè поголем недостиг на работна сила, особено во професиите што бараат конкретни практични и стручни вештини.
Така се создава еден од најголемите парадокси на современиот пазар на трудот: додека се стравува дека машините ќе ги заменат луѓето, голем број компании веќе немаат доволно луѓе за работните места што технологијата сè уште не може едноставно да ги преземе.
На Европа ѝ недостигаат работници, но разликите меѓу земјите се огромни
Европскиот пазар на трудот и понатаму е релативно силен, но состојбата значително се разликува од земја до земја.
Во 11 европски земји стапката на вработеност е повисока од 80 проценти.
На врвот е Малта со 83,4 проценти, веднаш зад неа е Холандија со 83,3 проценти, а следува Чешка со 82,8 проценти.
Просечната стапка на вработеност во Европската Унија изнесува 76,3 проценти.
На спротивниот крај се наоѓа Турција со стапка од само 57,3 проценти, додека Северна Македонија, Италија и Романија исто така се меѓу земјите со пониска вработеност.
Овие податоци покажуваат колку различни се европските економии – од земји во кои пазарот на трудот е речиси целосно искористен, до држави кои сè уште се борат со релативно ниска стапка на вработеност.
Но самиот број на вработени не ја покажува целата слика.
Според истражување на Eurofound, околу 18,8 проценти од работните места во ЕУ можат да се сметаат за ранливи, односно работни места што комбинираат ниски приходи, несигурност и ограничени права.
Тоа значи дека прашањето повеќе не е само колку луѓе работат, туку и какви работни места имаат.
Шпанија додала 430.000 вработени, Турција изгубила речиси 400.000
Промените се видливи и ако се спореди бројот на вработени меѓу првиот квартал од 2025 и првиот квартал од 2026 година.
Шпанија во тој период го зголемила бројот на вработени за околу 430.000 лица – повеќе од која било друга европска земја.
Следуваат Португалија со 82.000 нови вработени, Грција со 34.000, Хрватска со 16.000 и Кипар со 12.000.
Вкупно, овие пет земји го зголемиле бројот на вработени за околу 574.000 лица.
Во исто време, други држави бележат пад.
Турција изгубила околу 392.000 вработени, што е најголемото намалување во Европа.
Германија забележала пад од околу 32.000 вработени, Словачка од 25.000, а Италија од 24.000.
Германија има милиони огласи, но сè помалку вработени
Случајот со Германија особено го покажува проблемот со недостигот на кадар.
Иако бројот на вработени во земјата се намалил, компаниите во анализираниот период барале работници за повеќе од 2,4 милиони позиции.
Тоа е еден од најочигледните примери за европскиот парадокс – работни места има, но нема доволно луѓе кои можат или сакаат да ги пополнат.
Малите земји бележат најбрз раст
Ако наместо апсолутниот број на нови работници се погледне процентуалниот раст, тогаш најголем напредок бележат некои од најмалите европски економии.
Кипар го зголемил бројот на вработени за 2,52 проценти, а Малта за 2,22 проценти.
И двете земји во голема мера зависат од странска работна сила, а туризмот, угостителството, трговијата и транспортот продолжуваат да создаваат нови работни места.
На другата страна е Унгарија, каде бројот на вработени се намалил за 1,34 проценти.
Турција бележи пад од 1,32 проценти, додека Словенија, Словачка и Србија имаат намалување од околу 1,14 проценти.
Зад овие бројки стојат долгогодишни проблеми – стареење на населението, иселување на работоспособното население и побавен економски раст.
Холандија бара речиси 2,83 милиони работници
Еден од највпечатливите податоци доаѓа од Холандија.
Во земјата биле објавени дури околу 2,83 милиони слободни работни места, иако стапката на вработеност изнесува високи 83,3 проценти.
Холандија и Германија заедно имале повеќе од 5,2 милиони огласени работни позиции, иако и двете земји во истиот период забележале намалување на бројот на вработени.
Сличен дисбаланс се забележува и на други места.
Шведска објавила околу 285.000 слободни работни места, а бројот на вработени се зголемил за само 32.000.
Финска барала повеќе од 109.000 работници, иако бројот на вработени таму се намалил за околу 11.000.
Во Белгија биле објавени повеќе од 1,2 милиони огласи за работа, додека бројот на вработени се зголемил за околу 21.000.
Кои работници најмногу ѝ недостигаат на Европа?
Ако некој очекува дека на врвот ќе бидат програмерите и експертите за вештачка интелигенција, бројките покажуваат поинаква реалност.
Најбараната група се техничките работници, со дури 731.953 слободни работни места.
На второ место се професионалните соработници во администрацијата и канцелариските работи, со 630.033 огласи.
Следуваат работниците во металопреработувачката и машинската индустрија со 596.701 слободно место.
Потоа доаѓаат операторите на машини и постројки со 522.808 позиции, а веднаш зад нив се возачите и операторите на возила со 519.386 слободни работни места.
Само овие пет групи заедно претставуваат речиси три милиони слободни работни места.
ИКТ секторот, пак, има околу 375.000 отворени позиции.
Тоа покажува дека европската економија навистина има голема потреба од луѓе со дигитални вештини, но уште повеќе ѝ недостигаат работници во индустријата, логистиката, производството, одржувањето и другите практични професии.
Германија, Франција и Австрија најмногу бараат технички кадар
Побарувачката значително се разликува од земја до земја.
Техничките работници се особено барани во Германија, Франција, Австрија, Чешка и Романија.
Само во Германија биле објавени 239.039 работни места за оваа група.
Во Финска, пак, една од најбараните категории се ИКТ експертите, со повеќе од 20.000 слободни позиции.
Во Шведска, Швајцарија, Норвешка и Лихтенштајн особено е изразена побарувачката за здравствени работници.
Тоа во голема мера е поврзано со стареењето на населението и зголемениот притисок врз здравствените системи.
Во Шпанија, Португалија, Малта, Данска, Словачка, Унгарија и Исланд, меѓу најбараните се услужните работници.
Овие податоци уште еднаш ја покажуваат важноста на туризмот, угостителството и услугите за вработувањето во голем дел од Европа.
Недостигот на кадар се чувствува и во училиштата
Проблемот со недостигот на работна сила не ја заобиколува ниту образовната сфера.
Во Полска, Бугарија и Естонија наставниците се меѓу најбараните професии.
Во овие три земји заедно биле регистрирани повеќе од 18.900 слободни работни места во образованието.
Стареењето на наставниот кадар и сè помалиот број млади луѓе кои се одлучуваат за оваа професија создаваат проблем кој, според анализите, во иднина може дополнително да се продлабочи.
Што значи сето ова за иднината на трудот?
Можеби најважната порака од европскиот пазар на трудот во 2026 година е дека иднината не изгледа толку едноставно како прогнозите за целосна автоматизација.
Вештачката интелигенција веќе ги менува работните места, а автоматизацијата несомнено ќе ја намали потребата за некои професии и ќе го трансформира начинот на кој се извршуваат други.
Но истовремено Европа има сериозен недостиг од луѓе во професии кои многу потешко можат целосно да се автоматизираат.
Медицински сестри, наставници, техничари, возачи, машински оператори и квалификувани индустриски работници остануваат меѓу кадрите без кои економијата едноставно не може нормално да функционира.
Затоа прашањето за иднината на работата веројатно нема да биде само: „Дали вештачката интелигенција ќе ме замени?“
Многу поважно ќе биде прашањето кои човечки вештини ќе останат неопходни и како луѓето и технологијата ќе работат заедно.
Засега бројките покажуваат јасно – Европа не бара само луѓе кои знаат да користат вештачка интелигенција.
Таа бара техничари, возачи, медицински работници, оператори, наставници и квалификувани луѓе кои можат секојдневно да ја одржуваат економијата во функција.
И токму тука се крие можеби најголемиот парадокс на 2026 година: во време кога целиот свет зборува за машините, еден од најдефицитарните и највредните ресурси во Европа и понатаму е – човекот.
