Незадоволството од политиката на американскиот претседател Доналд Трамп нагло расте меѓу клучните сојузници на Вашингтон во Персискиот Залив, а во дел од земјите веќе се отвора и чувствителното прашање дали во иднина треба да продолжат да бидат домаќини на големи американски воени бази.
Саудиска Арабија, Обединетите Арапски Емирати, Катар, Кувајт и Бахреин сè поотворено изразуваат незадоволство од начинот на кој администрацијата на Трамп ја води војната со Иран и дипломатските напори за нејзино запирање, пишува The Washington Post, повикувајќи се на арапски и западни официјални претставници.
Според весникот, фрустрацијата во регионот достигнала ниво на кое некои влади почнале да ја преиспитуваат користа од понатамошното присуство на големи американски воени инсталации на нивна територија.
„Трамп ја започна оваа војна, а ние ја плаќаме цената“, изјавил висок претставник од Заливот за The Washington Post, зборувајќи под услов да остане анонимен. Според него, гневот кон САД е најголем откако Вашингтон и Израел го нападнаа Иран во февруари.
Сепак, тоа засега не значи дека американските бази непосредно ќе бидат затворени или дека земјите од Заливот се подготвени целосно да се откажат од безбедносната соработка со Вашингтон. Катар и Бахреин се домаќини на големи американски воени бази, а целиот регион со децении се потпира на САД како главен безбедносен партнер и снабдувач со вооружување. Аналитичарите оценуваат дека драматично престројување во краток рок е малку веројатно.
Според соговорниците на американскиот весник, земјите од Заливот се особено незадоволни од, како што ја оценуваат, непредвидливата политика на Трамп кон Иран.
Американскиот претседател во повеќе наврати се закануваше со нови големи напади врз Иран, а потоа ги одложуваше во очекување напредок во преговорите.
На почетокот на август Трамп изјави дека се откажал од планирани нови напади по разговорите со Саудиска Арабија, Катар и Обединетите Арапски Емирати. Според него, земјите од Заливот предупредиле дека нова ескалација може да предизвика уште потешки последици во целиот регион.
Фирас Максад од Eurasia Group оценува дека фрустрацијата постои уште од почетокот на војната, бидејќи арапските сојузници сметаат дека биле непотребно вовлечени во конфликт кој администрацијата на Трамп сега тешко успева да го заврши. Во регионот американската политика кон Иран сè почесто се опишува како непостојана и непредвидлива.
Истовремено е намалена и довербата дека американското воено присуство автоматски носи поголема безбедност.
Според експертката Ана Џејкобс од Arab Gulf States Institute, сојузниците на Вашингтон сè повеќе имаат чувство дека американските постапки во регионот ги прават помалку, а не повеќе безбедни.
Најкомплицирана е ситуацијата во Саудиска Арабија.
Кралството во последните недели се соочува со напади од Иран и групи поврзани со Техеран во Ирак, но истовремено е под притисок и од јеменските Хути.
Хутите, кои се поддржани од Иран, нападнаа саудиска енергетска инфраструктура и бродови поврзани со Саудиска Арабија, а во јули прогласија поморска блокада насочена кон кралството.
Особено чувствително е прашањето за теснецот Баб ел-Мандеб, една од најважните поморски точки во светската трговија.
Хутите се закануваат на пловидбата и саудискиот извоз преку ова тесно грло на влезот во Црвеното Море, а сообраќајот веќе е значително намален. Reuters објави дека бројот на бродови што минуваат низ Баб ел-Мандеб паднал во однос на периодот пред прогласувањето на последната блокада.
Проблемот за Ријад е уште поголем затоа што Иран од почетокот на војната го затвори Ормускиот Теснец, кој пред конфликтот беше клучна рута за околу една петтина од светските енергетски текови.
Поради блокадата на Ормускиот Теснец, Саудиска Арабија стана многу позависна од своите пристаништа на Црвеното Море, особено од Јанбу.
Reuters претходно објави дека околу 70 проценти од саудискиот енергетски извоз бил пренасочен преку Јанбу, поради што евентуално сериозно нарушување на пловидбата низ Баб ел-Мандеб би можело да има далекусежни последици и за светскиот пазар на енергија.
Колкава е опасноста покажува и фактот што танкери кои преземаат саудиска нафта од пристаништата на Црвеното Море почнале да ги исклучуваат системите за автоматско следење за да ја намалат можноста да бидат нападнати.
Според Reuters, сите неодамнешни товари од Јанбу биле преземани со исклучен или прекинат AIS-сигнал, а околу 70 проценти од товарењата од западниот брег на Саудиска Арабија во претходните недели се одвивале на ваков начин.
Истовремено се зголемува транспортот на саудиска нафта северно преку Црвеното Море, Суецкиот Канал и египетскиот нафтовод SUMED, со што Ријад се обидува да го намали ризикот од нападите во близина на Баб ел-Мандеб.
Незадоволството од американската политика веќе создава и пошироки геополитички последици.
Договорот за заемна одбрана што неодамна го потпишаа Саудиска Арабија, Турција и Пакистан се толкува и како порака до Вашингтон дека регионалните сили сакаат да ги диверзифицираат своите безбедносни партнерства.
Висок европски функционер за The Washington Post оценил дека во размислувањата на овие земји „САД веќе не се доволни“ како единствен столб на нивната безбедност.
Но зависноста од Америка останува огромна
И покрај растечкото незадоволство, земјите од Заливот се наоѓаат во сложена позиција.
Тие и понатаму зависат од американско оружје, разузнавачки информации, муниција, воздушна и противракетна одбрана и од пошироката безбедносна архитектура што САД со децении ја градат во регионот.
Поранешниот американски амбасадор во Кувајт и Ирак, Даглас Силиман, ја опишува ситуацијата како необична противречност: земјите се лути на Вашингтон поради започнувањето на војната, но истовремено зависат од САД за воена опрема, муниција и разузнавачки податоци.
Еден претставник од Заливот оценил дека во моментов едноставно нема реална замена за децениското партнерство со САД и дека, без оглед на незадоволството, земјите од регионот не можат лесно да му кажат „не“ на Вашингтон.
Од Белата куќа, пак, тврдат дека Трамп има исклучително добри односи со партнерите во Персискиот Залив и дека Вашингтон е во постојан контакт со регионалните сојузници.
Американската администрација вината за продолжувањето на конфликтот ја насочува кон Иран, тврдејќи дека Техеран избрал насилство и продолжил со нападите врз САД и соседните држави.
Дополнително, незадоволството во арапските држави не е насочено единствено кон Вашингтон. Во последните недели расте и гневот кон Техеран поради продолжувањето на нападите врз инфраструктурата во земјите од Заливот и одбивањето да се воспостави нормален режим на пловидба низ Ормускиот Теснец.
Засега, според достапните информации, нема официјална одлука на Саудиска Арабија, ОАЕ, Катар, Кувајт или Бахреин за затворање или отстранување на американските воени бази.
Но фактот што таквата можност воопшто почнува да се разгледува во дел од земјите претставува значаен сигнал за нивото на незадоволство од Вашингтон и за промените што војната со Иран ги предизвикува во безбедносната архитектура на Блискиот Исток.
