Албанија утре, 7 септември, се подготвува за голем национален протест со кој ќе бидат одбележани 100 дена од почетокот на движењето што избувна поради плановите за голем луксузен туристички комплекс на јадранското крајбрежје, поврзан со инвестициската компанија на Џаред Кушнер – зетот на американскиот претседател Доналд Трамп.
Организаторите повикуваат граѓани од целата земја да пристигнат во Тирана, а централната порака на протестите останува: „Албанија не е на продажба“.
Активистите најавуваат дека стотиот ден од протестите треба да биде најголемата мобилизација досега.
Од еколошки протест до пошироко незадоволство
Протестите започнаа кон крајот на мај, откако градежна механизација се појави во крајбрежното подрачје кај Звернец и Вјоса-Нарта.
Противниците на проектот тврдат дека со расчистувањето на теренот и изградбата на пристапна инфраструктура се загрозуваат песочни дини, борови шуми и мочуришта во едно од еколошки највредните подрачја на албанскиот брег.
Проектот предвидува луксузни туристички содржини и на островот Сазан и на делови од крајбрежјето во близина на заштитениот пејзаж Вјоса-Нарта. Инвестицискиот фонд Affinity Partners на Кушнер е поврзан со развојот на проектот.
Она што почна како протест за заштита на природата постепено прерасна во пошироко движење против начинот на кој владата на премиерот Еди Рама управува со големите инвестиции, државното земјиште и заштитените природни подрачја.
Во последните месеци на демонстрациите сè почесто се слушаат и барања за поголема транспарентност, политичка одговорност и борба против корупцијата.
Десетици илјади граѓани се приклучиле на движењето
Patagonia, која јавно ја поддржа кампањата, наведува дека во текот на изминатите месеци десетици илјади луѓе низ Албанија учествувале во различни форми на протест.
Компанијата оценува дека движењето кое започнало со барања за заштита на Вјоса-Нарта прераснало во пошироко барање за транспарентност и одговорност на институциите.
Во Тирана протестите се одржуваат речиси секоја вечер. Демонстрантите се собираат на плоштадот „Скендербег“, а потоа маршираат кон седиштето на Владата.
За 7 септември организаторите најавуваат значително поголем број учесници и повикуваат граѓани од сите делови на земјата да дојдат во главниот град.
Зошто Вјоса-Нарта е толку важна?
Вјоса-Нарта е комплекс од лагуни, мочуришта, солени површини, песочни дини и крајбрежни живеалишта во близина на Валона.
Подрачјето претставува значајна станица за птици преселници и живеалиште на голем број заштитени видови, меѓу кои и фламингата – кои во меѓувреме станаа симбол на протестното движење.
Повеќе од 40 еколошки организации претходно побараа запирање на проектот, предупредувајќи дека развојот на голем туристички комплекс може трајно да го промени чувствителниот екосистем.
И Брисел испрати предупредување
Случајот доби и европска димензија.
Европската комисија во јуни порача дека Албанија треба да се воздржи од активности кои би можеле да бидат спротивни на европските стандарди за заштита на природата, особено во период кога земјата се обидува да напредува во процесот на пристапување кон Европската Унија.
Албанската влада, од друга страна, големите туристички инвестиции ги претставува како можност за забрзан економски развој, отворање работни места и позиционирање на земјата како престижна медитеранска туристичка дестинација.
„100 дена отпор“
Стотиот ден од протестите треба да биде важен тест за тоа колкава поддршка сè уште има движењето.
Активистите најавуваат национална мобилизација и повикуваат на учество не само на граѓаните од Тирана, туку и на луѓе од северот и југот на земјата, како и на албанската дијаспора.
По три месеци протести, спорот околу еден туристички проект веќе одамна не е само прашање за хотелите и плажите кај Вјоса-Нарта.
За неговите противници тој стана симбол на многу поширока дилема: до каде може да оди економскиот развој кога цената е природата, јавниот простор и довербата во институциите?
