Порастот на температурите и продолжувањето на топлите сезони создаваат поволни услови за размножување на комарците и за подолготрајно пренесување на вирусот Западен Нил. Во Италија од почетокот на 2026 година се регистрирани повеќе од 650 инфекции, што претставува приближно половина од сите пријавени случаи во Европа.
Италијанските здравствени власти предупредуваат дека комарците се активни во подолг период од годината, а инфекциите постепено се појавуваат и во области во кои претходно ретко или воопшто не биле регистрирани.
Иако бројот на заболени во Италија засега е приближно на нивото од претходните сезони, потоплото време би можело да овозможи пренесувањето на вирусот да продолжи до доцна есен, во одредени години дури и до ноември. “Најновите податоци за состојбата во Италија и Европа” (https://apnews.com/article/88055098d0edba4dee15afbb82a8a791)
Италија бележи половина од европските случаи
Вирусот Западен Нил во Италија се смета за ендемски од 2020 година, кога почнал позначително да расте бројот на регистрирани инфекции. Оттогаш случаи редовно се откриваат во текот на летото и раната есен.
Здравствените експерти оценуваат дека климатските промени не се единствената причина за ширењето на вирусот, но повисоките температури имаат значително влијание. Топлото време го забрзува размножувањето на комарците, ја продолжува сезоната на нивната активност и создава подобри услови вирусот да се развива во нивниот организам.
Промените во користењето на земјиштето, урбанизацијата, влажните подрачја, поплавите, миграциските патишта на птиците и присуството на вирусот во претходните години, исто така, влијаат врз појавата на нови случаи.
Како се пренесува вирусот?
Главни преносители на вирусот Западен Нил во Европа се комарците од родот Culex, особено видовите Culex pipiens и Culex modestus.
Вирусот природно циркулира меѓу птиците и комарците. Комарецот се заразува кога се храни со крв од заразена птица, а потоа може да го пренесе вирусот на човек или на друго животно.
Луѓето и коњите се сметаат за таканаречени крајни домаќини, бидејќи количината на вирусот во нивната крв најчесто не е доволна за нов комарец да се зарази и да го продолжи синџирот на пренесување.
Вирусот не се пренесува преку вообичаен контакт меѓу луѓето. Многу ретко е регистриран пренос преку крводарување, трансплантација на органи или од мајката на детето. “Податоци на Светската здравствена организација” (https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/west-nile-virus)
Околу 80 отсто од заразените немаат симптоми
Најголем дел од заразените лица не знаат дека биле инфицирани. Според здравствените податоци, околу 80 проценти од инфекциите поминуваат без никакви симптоми.
Кај приближно 20 проценти од заразените може да се појави таканаречена Западнонилска треска. Најчести симптоми се:
– покачена температура;
– главоболка;
– замор и општа слабост;
– болки во мускулите и телото;
– гадење и повраќање;
– осип на кожата;
– зголемени лимфни јазли.
Симптомите најчесто се благи и поминуваат без посебен третман. Периодот од каснувањето до нивната појава обично трае од неколку дена до две недели.
Кој е изложен на најголем ризик?
Кај помалку од еден процент од заразените може да се развие сериозна невроинвазивна форма на болеста, која ги зафаќа мозокот и нервниот систем.
Ризикот е поголем кај повозрасните лица, луѓето со ослабен имунитет и пациентите со хронични заболувања. Тешката форма може да предизвика менингитис, енцефалитис или акутна парализа.
Симптоми што бараат итна медицинска процена се:
– висока температура придружена со силна главоболка;
– вкочанет врат;
– дезориентација или нарушена свест;
– тресење и грчеви;
– нагла мускулна слабост;
– отежнато движење или парализа.
Според Европскиот центар за превенција и контрола на болести, кај пациентите што ќе развијат невроинвазивна форма смртноста може да достигне до 17 проценти. “Факти за вирусот Западен Нил – ECDC” (https://www.ecdc.europa.eu/en/west-nile-fever/facts)
Вирусот се појавува и на северот на Европа
Ширењето на вирусот повеќе не е ограничено само на јужните и медитеранските земји. Во Холандија годинава се пријавени повеќе од дваесет случаи, први по 2020 година, како и неколку смртни случаи.
Интересот на земјите од северна Европа за италијанскиот систем за надзор се зголемува. Италија располага со развиена мрежа преку која паралелно се следат комарците, птиците, коњите, крводарителите и инфекциите кај луѓето.
Експертите нагласуваат дека токму поради овој систем во Италија се откриваат повеќе инфекции отколку во земјите со послаба контрола. Поради тоа, директната споредба на бројките не секогаш ја покажува вистинската распространетост на вирусот.
Комарците освојуваат нови европски подрачја
Покрај домашните комарци од родот Culex, во Европа брзо се шири и азискиот тигрест комарец – Aedes albopictus.
Тој не се смета за главен преносител на вирусот Западен Нил во природни услови. Сепак, неговото ширење претставува посебен здравствен ризик бидејќи може да пренесува денга, чикунгуња и зика.
Најновата карта на ECDC покажува дека до април 2026 година тигрестиот комарец бил трајно воспоставен во 384 регионални единици во 16 земји од Европската Унија и Европската економска област. Ново воспоставување било евидентирано и во три регионални единици во Северна Македонија. “Карта на распространетоста на Aedes albopictus – ECDC” (https://www.ecdc.europa.eu/en/publications-data/aedes-albopictus-current-known-distribution-april-2026)
Овие податоци потврдуваат дека европските услови стануваат сè попогодни за видови комарци кои порано главно се поврзуваа со потоплите климатски подрачја.
Не постои вакцина за луѓето
За вирусот Западен Нил не постои вакцина наменета за луѓе, ниту специфичен антивирусен лек. Кај полесните случаи третманот е насочен кон ублажување на симптомите, додека тешките форми може да бараат болничко лекување и интензивна поддршка.
Поради тоа, заштитата од каснување останува најважната мерка за превенција.
Се препорачува:
– употреба на репеленти според упатството на производот;
– носење долги ракави и панталони, особено навечер;
– поставување заштитни мрежи на прозорците и вратите;
– отстранување вода што стои во саксии, кофи, садови и олуци;
– редовно менување на водата во садовите за домашни животни;
– избегнување престој во близина на застојана вода во периодите на најголема активност на комарците.
Здравствените институции предупредуваат дека продолжувањето на топлите периоди ќе бара поинтензивен надзор, подобра контрола на комарците и навремено информирање на населението. Ширењето на Западен Нил и на другите заболувања што ги пренесуваат комарците сè повеќе станува долгорочен европски здравствен предизвик.
