Морето се подига, но тоа не е единствената промена што ги загрозува крајбрежните населби во САД. Ново истражување покажува дека на голем дел од брегот се спушта и самото тло — процес што може да ги направи поплавите почести и да ја оштети инфраструктурата.
Во 71,5 проценти од анализираните крајбрежни области на САД тлото се спушта со брзина поголема од еден милиметар годишно. Највисоките стапки се забележани долж брегот на Мексиканскиот Залив, покажува студија објавена во научното списание „Communications Earth & Environment“.
Иако еден милиметар звучи незначително, спуштањето се натрупува со текот на годините. Дополнително, кога копното се снижува додека морското ниво расте, разликата меѓу површината на водата и земјиштето се зголемува од двата правца.
Анализирани се повеќе од 190 милиони мерења
Научниците од Универзитетот Тафтс и Вирџинија Тек ги проучувале вертикалните поместувања на тлото во крајбрежни области на 20 американски сојузни држави. За анализата користеле повеќе од 190 милиони мерења добиени од радарски сателитски снимки и набљудувања на терен.
Врз основа на податоците изработиле карта што ги класифицира областите според степенот на опасност од спуштање на тлото. Целта не била само да се утврди каде земјиштето тоне, туку и колку луѓе и инфраструктурни објекти се наоѓаат во погодените подрачја.
Резултатите покажуваат дека 43 проценти од анализираните крајбрежни области се спуштаат за најмалку два милиметри годишно, додека кај 23,3 проценти стапката достигнува најмалку три милиметри годишно.
Најизразен е проблемот на брегот на Мексиканскиот Залив. Спуштањето е распространето и по источниот брег, додека во делови од западното крајбрежје научниците забележале спротивен процес — издигнување на тлото.
Зошто тоне земјиштето?
Причините не се исти насекаде. Во речните делти и мочуришните предели, седиментот со текот на времето се збива и земјиштето постепено се снижува. Во други области улога имаат долготрајни геолошки процеси, меѓу кои и поместувањата на земјината кора по последното ледено доба.
Кон спуштањето може да придонесе и човечката активност, особено прекумерното црпење подземни води. Но, новото истражување не утврдува колкав дел од измереното спуштање на секоја локација е предизвикан токму од тој фактор.
Тоа е важно разграничување: картата покажува каде и колку брзо се менува висината на тлото, но не нуди единствено објаснување за причините на секое место.
Што значи ова за крајбрежните градови?
Спуштањето на тлото го зголемува таканареченото релативно подигање на морското ниво — промената што жителите ја чувствуваат на конкретен брег. Ако морето се подигнува, а земјиштето истовремено тоне, водата полесно навлегува при високи плими и невреме.
Последиците не се ограничени само на домовите во близина на плажите. Под ризик можат да бидат патишта, мостови, водоводни и канализациски цевки, пристаништа и други објекти. Спуштањето може да ја намали и ефективноста на насипите, одбранбените ѕидови и системите за одводнување, особено ако тие биле проектирани без да се земе предвид долгорочното движење на тлото.
Опасноста може дополнително да се зголеми кога овој процес ќе се совпадне со силно невреме, обилни врнежи или висока плима.
84,3 милиони изложени — но не со ист степен на опасност
Според проценката на истражувачите, околу 84,3 милиони луѓе живеат во анализираните американски крајбрежни области погодени од различни степени на спуштање на тлото. Приближно 3,2 милиони од нив живеат во подрачја каде што стапката е висока.
Тоа не значи дека сите 84,3 милиони жители се непосредно загрозени од поплава. Бројката ја опишува изложеноста на населението на процесот на спуштање, додека конкретниот ризик зависи и од надморската височина, близината до водата, заштитната инфраструктура и локалните временски услови.
Студијата укажува и дека товарот не е рамномерно распределен: одредени социјално ранливи заедници и важни инфраструктурни системи се несразмерно изложени на опасноста.
Повик за поинакво планирање на заштитата
Авторите сметаат дека податоците за движењето на тлото треба да станат редовен дел од крајбрежното планирање. При изградба или обновување насипи, патишта, одводни системи и други објекти, не е доволно да се пресмета само очекуваното подигање на морето — треба да се знае и дали земјиштето под нив се спушта.
Новата карта може да им помогне на надлежните да утврдат каде се потребни подетални локални мерења и кои населби и објекти бараат приоритетна заштита. Таа не предвидува дека целото анализирано крајбрежје ќе биде поплавено, но покажува дека опасноста од водата би можела да се потценува ако се гледа само кон морето, а не и кон тлото под нозете.
