Државјаните на Србија кои живеат во Македонија и навреме се пријавиле за гласање денеска, 25 октомври, можат да го остварат своето избирачко право во Скопје и Куманово. Нивните гласови ќе бидат дел од вонредните парламентарни избори на кои се избираат 250 пратеници во српското Народно собрание.
Гласањето во земјава се одвива на две локации: во Амбасадата на Србија во Скопје, на улица „Самоилова“ број 34, и во канцеларијата на почесниот конзул во Куманово, на улица „Илинденска“ број 37.
Според известувањето на српската амбасада, двете избирачки места се отворени од 7 до 20 часот по локално време. Право на глас имаат избирачите запишани во соодветниот извод од избирачкиот список, кои треба да понесат важечка српска лична карта или пасош.
Според Пописот од 2021 година, во Македонија 23.847 лица се изјасниле како Срби, односно 1,30 отсто од резидентното население. Овој податок за етничката припадност, сепак, не го покажува бројот на српски државјани пријавени за гласање.
Над 102.000 пријавени избирачи во странство
Избирачките места во Скопје и Куманово се дел од мрежата од 93 гласачки места во 37 држави. За гласање надвор од Србија се пријавиле вкупно 102.147 избирачи.
Гласањето е организирано на вкупно 8.392 избирачки места, а право на глас имаат речиси 6,5 милиони граѓани.
Распоредот на гласањето во странство е поврзан со времето во Србија, што за дел од дијаспората значи излегување на избирачките места во ноќните часови по тамошно време. За гласачите во Македонија нема временска разлика.
И покрај рекордниот интерес, отворањето избирачки места во странство предизвика полемики. Радио Слободна Европа известува дека бројот на пријавени гласачи е речиси тројно поголем во споредба со претходните избори, но дека гласање нема да има во повеќе градови каде што претходно било организирано.
Меѓу нив се Букурешт, Софија, Солун, Ванкувер, Грац и Истанбул. Критичарите оценуваат дека таквиот распоред им го отежнува пристапот до гласањето на дел од државјаните во странство. Српскиот министер за надворешни работи во технички мандат, Марко Ѓуриќ, ги отфрли обвинувањата за попречување на дијаспората.
Осумнаесет листи во трка за 250 пратенички места
На гласачкото ливче се наоѓаат 18 изборни листи со вкупно 2.418 кандидати. За учество во распределбата на мандатите, листите треба да освојат најмалку три отсто од гласовите на избирачите што гласале.
Посебни правила важат за листите на националните малцинства, кои можат да учествуваат во распределбата и со помалку од три отсто. Девет од вкупно 18 листи имаат малцински статус.
Меѓу учесниците се листите „Александар Вучиќ – Обединета Србија“, „Ивица Дачиќ – Фактор на стабилност“, „Студентска листа – Студентите победуваат“, „Автентична десница – д-р Милош Јовановиќ“ и „Европска Србија – Мариника Тепиќ – Здравко Понош“.
Во изборната трка се и Албанската коалиција, Сојузот на војводинските Унгарци и СДА Санџак.
Избори во атмосфера на длабока политичка поделеност
Гласањето се одржува по речиси две години масовни протести, започнати по уривањето на настрешницата на железничката станица во Нови Сад во ноември 2024 година, при што загинаа 16 лица.
Протестите прераснаа во пошироко движење со барања за одговорност и борба против корупцијата, а Студентската листа стана еден од главните предизвици за Српската напредна странка.
Изборите се оценуваат како важен тест за власта предводена од СНС, која управува од 2012 година. Александар Вучиќ во септември поднесе оставка од претседателската функција, со намера повторно да стане премиер доколку неговата политичка опција обезбеди мнозинство.
Првите проекции се очекуваат вечерва
Првите проекции на набљудувачките организации Црта и ЦеСИД се најавени по 21 часот, по затворањето на избирачките места. Тие претставуваат процени и не се официјални конечни резултати.
Републичката изборна комисија треба да ги утврди прелиминарните резултати од обработените избирачки места во рок од 24 часа од завршувањето на гласањето.
За донесување и објавување на вкупниот извештај, рокот е 96 часа од приемот на сите збирни извештаи. Доколку има приговори или жалби, рокот зависи од завршувањето на постапките по нив.
Повеќе од 16.000 набљудувачи ќе го следат процесот
Според податоците на РИК што ги пренесува Радио Слободна Европа, изборите ќе ги следат повеќе од 16.000 домашни и странски набљудувачи. Пријавени се 26 домашни здруженија со над 15.000 набљудувачи и 57 странски организации и здруженија со повеќе од 600 претставници.
Меѓу домашните организации се „Крени-Промени“, „МИМ“, „ИТ блокада“, Црта, „Чувари на победата“ и „Граѓани на стража“. Набљудувачи испраќаат и амбасади и странски институции, вклучително и Москва.
Мисијата на Канцеларијата на ОБСЕ за демократски институции и човекови права — ОДИХР започна со работа на 16 септември. Таа вклучува 14 експерти во Белград и 30 долгорочни набљудувачи, распоредени низ Србија од 25 септември. За изборниот ден беше предвидено ангажирање уште 300 краткорочни набљудувачи.
Во меѓународното набљудување учествуваат и делегации на Европскиот парламент и парламентарните собранија на Советот на Европа и ОБСЕ. Првичните наоди се најавени за денот по гласањето.
На претходните парламентарни избори, одржани во декември 2023 година, одѕивот изнесуваше околу 58 отсто.
