Американскиот претседател Доналд Трамп изјави дека Соединетите Американски Држави повеќе немаат потреба од договор со Иран, тврдејќи дека Вашингтон веќе има контрола врз огромни ирански финансиски средства и врз стратешки важниот Ормутски теснец.
Изјавата, објавена на 12 ноември на неговата социјална мрежа Truth Social, претставува значителна промена во реториката на американскиот претседател, во момент кога дипломатските напори за завршување на конфликтот меѓу САД и Иран се соочуваат со сериозни пречки.
„Не ни треба договор со Иран. Тие времиња одамна поминаа. Ги имаме нивните пари, стотици милијарди долари, и го имаме нивниот теснец!“, напиша Трамп.
Сепак, американскиот претседател не појасни на кои конкретни финансиски средства се однесува неговото тврдење, ниту што точно подразбира под американска контрола на Ормутскиот теснец.
Трамп ја менува стратегијата кон Иран
Според извештаите на „Ројтерс“, „Волстрит џурнал“ и други американски медиуми, изјавата доаѓа во момент кога Вашингтон разгледуваше можности за обновување на дипломатските контакти со Техеран.
Во изминатиот период потпретседателот Џеј Ди Венс имал важна улога во обидите за постигнување договор со иранските власти.
Се разгледувале можности за директни разговори со високи ирански претставници, со цел да се најде решение за продолжениот конфликт и да се овозможи постабилен поморски сообраќај низ Ормутскиот теснец.
Меѓутоа, Трамп сега порача дека дипломатски договор повеќе не е неопходен.
Истовремено, американскиот претседател го задолжи Венс да го насочи вниманието кон борбата против наводната корупција и криминал во американските сојузни држави и градови управувани од демократите.
Ваквата одлука се толкува како сигнал дека Вашингтон, барем засега, дава предност на економскиот и воениот притисок врз Иран наместо на нов дипломатски договор.
Што значи тврдењето дека САД ги имаат иранските пари?
Трамп тврди дека Соединетите Држави располагаат со стотици милијарди долари што му припаѓаат на Иран.
Но, засега нема независна потврда дека Вашингтон презел сопственост или директна контрола врз толкав износ.
Неговата изјава може да се однесува на замрзнати ирански средства и на финансиските ограничувања воведени преку американските санкции.
САД со години применуваат економски санкции врз Иран, со кои се ограничува пристапот на Техеран до меѓународниот финансиски систем и до дел од неговите средства во странство.
Сепак, блокирањето или замрзнувањето на одредени средства не значи автоматски дека американската влада станала нивен сопственик.
Ормутскиот теснец останува клучна точка на конфликтот
Ормутскиот теснец претставува еден од најважните поморски премини во светот, особено за транспортот на нафта и природен гас од земјите на Персискиот Залив.
Неговата стратешка важност дополнително се зголеми по почетокот на американско-израелските воени операции против Иран во февруари 2026 година.
Во текот на конфликтот, Иран воведе ограничувања и извршуваше напади врз бродови во и околу теснецот, што предизвика сериозни нарушувања на меѓународниот поморски транспорт.
Американската морнарица презеде мерки за обезбедување на пловидбата, вклучително и придружба на комерцијални бродови.
Иако Трамп тврди дека САД го контролираат теснецот, безбедносната состојба во регионот останува нестабилна.
Иран и понатаму има можност да го загрозува поморскиот сообраќај, а неодамнешните инциденти покажуваат дека пловидбата не е целосно безбедна.
Иран поставува седум услови за преговори
Иранските власти во меѓувреме остануваат на ставот дека за започнување суштински преговори со Вашингтон мора претходно да бидат исполнети нивните барања.
Меѓу условите што ги поставува Техеран се прекинување на непријателствата, олеснување на санкциите, укинување на американската поморска блокада и ослободување на замрзнатите ирански финансиски средства.
Иран бара и договор за управување со пловидбата низ Ормутскиот теснец, како и обесштетување за штетите предизвикани од воените операции.
Американскиот државен секретар Марко Рубио претходно ги оцени иранските услови како неприфатливи.
Разликите во позициите на двете страни дополнително ги намалуваат изгледите за брзо дипломатско решение.
Трамп тврди дека војната е добиена, но конфликтот не е завршен
Еден ден пред објавата за Иран, на 11 ноември, Трамп повторно изјави дека САД ја добиле војната, но истовремено призна дека конфликтот сè уште не е целосно завршен.
Тој тврдеше дека американските воени операции нанеле огромна штета на иранските воени капацитети.
Сепак, Техеран продолжува да ги отфрла американските барања за својата нуклеарна програма, а иранските претставници инсистираат дека нема да се откажат од збогатениот нуклеарен материјал без прифатлив договор.
Американските барања за нуклеарни инспекции и ограничување на иранската нуклеарна програма остануваат меѓу главните пречки за договор.
Новата изјава предизвикува неизвесност на светските пазари
Најавата на Трамп дека САД повеќе немаат потреба од договор со Иран предизвика реакции и на финансиските пазари.
Цените на нафтата пораснаа по неговата објава, бидејќи инвеститорите стравуваат дека продолжувањето на конфликтот и ограничувањата во Ормутскиот теснец би можеле да го задржат притисокот врз глобалното снабдување со енергенси.
Во исто време, државите од Персискиот Залив продолжуваат да бараат дипломатско решение, поради економските и безбедносните последици од долготрајниот конфликт.
Иако Трамп тврди дека Вашингтон веќе располага со доволно средства за притисок врз Техеран, останува неизвесно дали неговата последна изјава означува целосно напуштање на преговорите или нова фаза во американската стратегија кон Иран.
