Вештачката интелигенција сè подлабоко навлегува во здравствениот сектор, трансформирајќи го начинот на кој се поставуваат дијагнози, се развиваат терапии и се организира секојдневната работа на медицинскиот персонал. Наместо визија за иднината, AI веќе станува практична алатка во болниците и клиниките низ Европа.
Во различни земји се гледаат конкретни примери на нејзината примена: од обука на медицински кадар во Финска, преку анализа на обемни здравствени податоци во Естонија, до рано откривање болести во Шпанија. Овие искуства покажуваат дека технологијата може значително да ја подобри ефикасноста и навременоста на здравствените услуги.
Сепак, според Ханс Клуџ од Светска здравствена организација, клучно е да се постават јасни правила. Тој предупредува дека без добро дефинирани стратегии, правна регулатива и силна заштита на податоците, постои ризик новите технологии да ги продлабочат постојните нееднаквости наместо да ги намалат.
Дополнителен притисок врз здравствените системи создава и недостигот од медицински кадар, особено во услови на стареење на населението. Во таква ситуација, некои држави веќе се свртуваат кон партнерства со технолошки компании, со цел да ја искористат AI како поддршка, а не како замена за лекарите.
Значајни инвестиции веќе се насочуваат кон ова поле. Во јануари 2026 година, Gates Foundation заедно со OpenAI најавија вложување од 50 милиони долари за развој на AI решенија во Африка, со амбиција да се опфатат илјада примарни здравствени установи во Руанда до 2028 година.
Во пракса, лекарите сè повеќе користат алатки што автоматски водат медицинска документација, што им овозможува повеќе време да посветат на пациентите. Истовремено, се развиваат и системи за побрза и попрецизна дијагностика, што може директно да влијае врз исходот од третманите.
Но, напредокот не доаѓа без ризици. Јазичните модели, на пример, не секогаш правилно ја проценуваат итноста на медицинските состојби. Дополнително, прашањата за приватност на чувствителните здравствени податоци и нивната употреба остануваат отворени и чувствителни.
Податоците на СЗО покажуваат дека само мал дел од државите – околу 8% – имаат развиено национални стратегии за примена на AI во здравството. Тоа јасно укажува дека глобалниот напредок е нерамномерен и дека се потребни координирани напори.
На крајот, суштинското прашање не е технолошко, туку општествено: кој ги креира алгоритмите, врз основа на какви податоци и во чиј интерес. Недоволната репрезентација во базите на податоци и недефинираните правила за пристап може да доведат до пристрасни резултати со реални последици.
Овие дилеми и можности ќе бидат во фокусот на Euronews Health Summit, кој се одржува на 17 март во Брисел, каде експерти ќе се обидат да дадат одговор на прашањето: како да се искористи потенцијалот на AI без да се загрози правичноста во здравствената заштита.
