Жртвата да остане во својот дом, а насилникот веднаш да биде отстранет. Ова е една од промените што се најавуваат со законските измени за заштита од семејно насилство, откако низа трагични случаи повторно го отворија прашањето дали институциите реагираат доволно брзо кога нечиј живот е во опасност.
Според предложеното решение, полицијата би можела на самото место, врз основа на процена на ризикот, усно да нареди отстранување на пријавеното лице од домот на 48 часа, без оглед на тоа дали тоа лице е сопственик на имотот. Се најавува и можност за електронски алки за следење на лицата за кои судот ќе изрече соодветна мерка.
Мерките засега се предлог, а нивната примена ќе зависи од усвојувањето на законските измени и од подготовката на институциите.
Што би се случувало по пријава?
Ако полицискиот службеник при интервенцијата утврди сериозна опасност од семејно насилство, според најавените измени ќе може веднаш да нареди отстранување од домот.
Усната наредба би важела 48 часа, а во рок од шест часа полицијата би требало да издаде и писмена наредба, да го извести центарот за социјална работа и да ја информира жртвата за нејзината безбедност. Писмената наредба би се доставувала до судот, кој треба брзо да одлучи без одржување рочиште.
Од МВР велат дека целта е да се овозможи побрза заштита. По донесувањето на измените е најавен шестмесечен период за подготовка, во кој треба да се донесат подзаконски акти и да се обучат полициските службеници.
Министерот за внатрешни работи Панче Тошковски изјави дека законот сам по себе нема да го искорени семејното насилство, но очекува да овозможи подобри резултати и побрза реакција на институциите.
Алката ќе предупреди, но кој ќе реагира?
Предложеното решение отвора можност и за електронско следење. Деталите за примената и потребните средства допрва треба да се утврдат.
Пратеничката Моника Зајкова од ЛДП потсетува дека нејзината партија веќе година и пол се залага за ваков систем и тврди дека предлогот двапати бил одбиен во Собранието. Таа вели дека сè уште не го видела владиниот текст и не може да оцени дали е сличен со нивниот.
Според предлогот на ЛДП, судот би можел да определи електронски надзор при изречена забрана за приближување, а жртвата, доколку сака, би добила уред што ќе ја предупреди за прекршување на мерката.
Електронската алка, сепак, отвора и практични прашања: кој постојано ќе ги следи сигналите, колку брзо полицијата ќе пристигне и како институциите ќе постапуваат кога ќе се активира аларм?
Првата пријава мора да биде сфатена сериозно
Судијката Габриела Гајдова од Апелацискиот суд во Скопје во интервју за БИРН предупредува дека пропустите можат да започнат уште при првата пријава, доколку процената на ризикот се сведе на формално пополнување прашалник.
За да се процени опасноста, потребно е да се земат предвид и претходните закани, контролирањето на жртвата, психичкото и економското насилство, пристапот до оружје и претходното однесување на пријавеното лице.
Смртта на 17-годишната Билјана Ќириќ од Богданци, која претходно пријавила насилство, повторно го сврте вниманието кон времето што минува од пријавата до добивањето заштита. Според информациите објавени од БИРН, предложените заштитни мерки биле одобрени од судот речиси две недели подоцна. Не може однапред да се тврди дека поинаква одлука сигурно би ја спречила трагедијата, но случајот ја нагласува потребата внимателно да се испита постапувањето на сите надлежни институции.
Зад бројките стојат човечки животи
Според податоците на МВР, во првите девет месеци од годинава биле пријавени 1.897 настани поврзани со семејно насилство, што е зголемување од над 70 проценти во споредба со истиот период лани. Министерството дел од растот го поврзува со промените во законодавството и поголемата подготвеност на жртвите да пријавуваат.
Граѓанските организации бараат независно испитување на институционалното постапување, одговорност за евентуалните пропусти, повеќе обучен кадар и стабилно финансирање на услугите за заштита.
Новите мерки можат да го скратат патот од пријавата до заштитата. Но нивната вистинска вредност ќе се мери според тоа дали опасноста ќе биде препознаена навреме и дали жртвата навистина ќе биде безбедна.
…
