Поранешниот српски претседател Александар Вучиќ лично вршел притисок врз државни функционери да ги отстранат правните пречки за изградба на хотел поврзан со семејството на Доналд Трамп во центарот на Белград, објави британскиот весник „Фајненшл тајмс“.
Проектот, зад кој стоеше Џаред Кушнер, зетот на американскиот претседател, требаше да се гради на местото на поранешниот комплекс на Генералштабот – објект оштетен во бомбардирањето на НАТО во 1999 година, кој имаше статус на заштитено културно наследство.
Весникот се повикува на документи и сведочења до кои имал пристап, меѓу кои и целосниот инвестициски договор што претходно не бил објавен, како и исказ на поранешната директорка на институцијата задолжена за заштита на спомениците на културата.
Сведочење за навреди и притисоци
Поранешната директорка на Републичкиот завод за заштита на спомениците на културата, Дубравка Ѓукановиќ, во сведочењето опишала состаноци на кои се разговарало за отстранување на заштитата од комплексот.
Според нејзиниот исказ, Вучиќ на еден од состаноците неа и нејзините колеги ги нарекол „неуки“ и побарал да преземат одговорност за отстранување на пречките за реализација на проектот.
Ѓукановиќ оценила дека ситуацијата била особено непријатна затоа што од стручните лица се очекувало да одлучуваат за уривање на објект што имале обврска да го штитат.
Според информациите објавени во весникот, Вучиќ и тогашниот министер за финансии Синиша Мали повеќе од една година одржувале состаноци со функционерите задолжени за културното наследство, барајќи да се реши прашањето со заштитениот статус.
На еден состанок, според сведочењето, на присутните им било кажано дека имаат две можности: да започнат постапка за укинување на заштитата или да поднесат оставка. Откако Мали подоцна го повторил барањето, Ѓукановиќ и уште еден нејзин колега се повлекле од функциите.
Договорот зависел од укинување на заштитата
Според „Фајненшл тајмс“, инвестицискиот договор бил потпишан во мај 2024 година. Документот, во кој весникот имал увид, предвидувал реализацијата на проектот да зависи од претходно укинување на заштитениот статус на објектите на Генералштабот.
Планот предвидуваше на местото на оштетениот комплекс да се изгради луксузен хотелски и деловно-станбен комплекс. Инвестицијата, според претходните извештаи, се проценуваше на околу 500 милиони долари.
Проектот отвори прашања околу заштитата на културното наследство, начинот на кој била избрана локацијата и врските меѓу српската власт и инвеститорите поврзани со семејството на американскиот претседател.
Посебен закон и обвиненија
И покрај противењето на дел од стручната јавност, Српската напредна партија во ноември 2025 година донесе посебен закон со кој беше укината заштитата на комплексот. Одлуката предизвика нови протести.
Случајот доби и судска разврска во обид. Министерот за култура Никола Селаковиќ беше обвинет за злоупотреба на службената положба, додека против Горан Васиќ, наследникот на Ѓукановиќ, беше поднесено обвинение поради сомневања за фалсификување документи поврзани со укинувањето на заштитата.
Обвиненијата се наводи на обвинителството, а одговорноста на обвинетите треба да се утврди во судска постапка.
Кушнер се повлече, договорот е раскинат
Џаред Кушнер се повлече од проектот кон крајот на минатата година, по отворањето на случаите поврзани со заштитата на комплексот.
Србија во понеделникот, на 16 ноември, и официјално го раскина инвестицискиот договор со американската компанија „Атлантик инкубејшн партнерс“, зад која стоеше Кушнер.
Со тоа заврши договорот за еден од најконтроверзните градежни проекти во Белград, кој подолго време беше во фокусот на јавноста и на протестите.
Зошто Генералштабот е чувствителна локација?
Комплексот на Генералштабот, завршен во 1965 година, се смета за значајно дело на југословенската модернистичка архитектура. Зградите беа делумно уништени за време на НАТО-бомбардирањето во 1999 година и со години останаа како видлив белег на тој период во центарот на Белград.
Поради архитектонската и историската вредност на комплексот, планот за негово уривање и изградба на нови објекти предизвика реакции кај архитекти, организации за заштита на наследството и граѓани.
Вучиќ го поддржувал проектот
Вучиќ во јавните настапи го поддржуваше проектот и тврдеше дека тој би донел инвестиции и економски придобивки. Во доставениот извештај се наведува дека тој ги негирал тврдењата за недозволен притисок, но не негирал дека работел на промовирање на проектот, оценувајќи дека тоа е дел од улогата на претседателот.
„Фајненшл тајмс“ го разгледува случајот и во поширок контекст на деловните зделки на соработници и членови на семејството на Трамп на Балканот. Весникот оценува дека случајот со Генералштабот отвора прашања за политичкото влијание во корист на странски инвеститори.
…












