Европа повеќе не го слуша Трамп со рамнодушна насмевка. Изјавите за преземање на Гренланд, кои со години се третираа како егзотична политичка провокација, денес во европските престолнини се читаат како сериозно предупредување. Во Брисел, Париз и Копенхаген се пали црвеното светло: сценариото што до вчера изгледаше незамисливо, сега влегува во доменот на реалната политика.
Според информации на „Политико“, европските влади се соочуваат со чувство на итност, па дури и паника. „Мораме да бидеме подготвени за директна конфронтација со Трамп“, признава дипломат на ЕУ, запознаен со внатрешните разговори. „Тој настапува агресивно – и овој пат не станува збор само за реторика“.
Сомнежите дополнително се засилија откако американскиот државен секретар Марко Рубио најави разговори со Данска за „аквизиција“ на Гренланд, а Белата куќа, иако формално зборува за преговори, јасно стави до знаење дека воената опција не е целосно исклучена. За Европа, тоа беше сигнал дека времето за игнорирање е завршено.
Во обид да се спречи ескалација, европската дипломатија се мобилизира. Францускиот министер за надворешни работи Жан-Ноел Баро веќе разговарал со германски и полски колеги за координиран одговор. Пораката од Париз е јасна: Гренланд не е стока. „Не е ниту на продажба, ниту за освојување“, порача Баро, додавајќи дека Европа мора да научи како да ги одвраќа заканите кон сопствената безбедност.
Но зад затворени врати доминира чувството на немоќ. „Сите се запрепастени“, вели поранешен дански пратеник. „Никој не знае што навистина можеме да направиме ако САД решат да одат до крај. А време за чекање – немаме“.
Пред Европа се отвораат неколку сценарија, ниту едно без ризик.
Прво – компромис.
Американскиот претседател ја рамкира својата амбиција како прашање на национална безбедност, обвинувајќи ја Данска дека не го штити Арктикот од руско и кинеско присуство. Затоа, некои во НАТО сметаат дека решение „со зачувано достоинство“ би било најбрзиот излез: повеќе европски воени вежби, засилено присуство на Арктикот, па дури и нова „Арктичка гарда“ што би му дала на Трамп чувство на победа без формално преземање на островот.
Второ – капитални инвестиции на Гренланд.
Вашингтон отворено ја поддржува идејата за независен Гренланд, кој потоа би влегол во американска орбита. Затоа Брисел и Копенхаген сакаат да дејствуваат превентивно – со пари. Европската комисија планира драматично зголемување на инвестициите: повеќе од половина милијарда евра во седум години, плус дополнителни фондови. Целта е јасна – да им се покаже на Гренландците дека Европа може да понуди подобра иднина од американските ветувања. „Кај нас сиромаштијата е реалност, а ресурсите ни носат малку корист“, предупредува гренландскиот опозициски пратеник Куно Фенкер. Токму тука, сметаат во ЕУ, се крие клучот.
Трето – економски притисок врз САД.
ЕУ располага со моќно, но ризично оружје: Инструментот против принуда – трговска „базука“ создадена по првиот мандат на Трамп. Со извоз од над 600 милијарди евра кон САД, Европа има простор за контраудар. Прашањето е дали Унијата ќе има политичка храброст да го притисне копчето – и дали Трамп би поверувал дека овој пат заканите се сериозни.
Четврто – воена интервенција.
Најмрачната опција е и најмалку посакувана. Ако САД се решат за воена акција, Европа реално нема сила да ги сопре. Сепак, данскиот закон наложува вооружен отпор во случај на напад врз територијата. Некои дипломати предлагаат симболично европско воено присуство на Гренланд – не за победа, туку за одвраќање. „Луѓе физички на патот“, како што вели воениот експерт Томас Крозби, алудирајќи на Тјенанмен. Но цената може да биде висока: човечки животи во конфликт меѓу сојузници.
