Глобалниот поредок заснован на правила и системот за заштита на човековите права се соочуваат со сериозна криза, предупредува Human Rights Watch (HRW) во својот „Светски извештај за 2026 година“. Извештајот, кој ги опфаќа состојбите во повеќе од 100 земји, укажува дека демократиите што сè уште ги почитуваат правата на поединецот треба да се здружат во стратешки сојуз за да го зачуваат меѓународниот поредок.
„Глобалниот систем на човекови права е во опасност“, вели извршниот директор на HRW, Филип Болопион. „Постојаното поткопување на меѓународните правила може да го урне целиот комплекс на слободи и механизми за заштита кои сме ги граделе децении.“
HRW го критикува американскиот претседател Доналд Трамп за сериозни повреди на демократијата и човековите права. Според извештајот, Трамп ја еродирал довербата во изборниот процес, ја намалил одговорноста на власта и ја нападнал независноста на судството, вклучително преку игнорирање на судски одлуки. Внатрешните политики, како ограничување на правата на жените, попречување на пристапот до абортус и укинување на социјална помош, ја зголемуваат ранливоста на граѓаните.
На меѓународен план, администрацијата на Трамп, според HRW, се повлекла од клучни механизми за човекови права, како Советот на ОН за човекови права, и од глобалните климатски обврски. Истовремено, се користела моќта за заплашување на медиуми, универзитети, невладини организации и јавни личности, оставајќи длабоки траги врз демократијата.
HRW истакнува дека слабеењето на мултилатералните институции има сериозни последици за глобалното спречување на воени злосторства. Во извештајот се наведува дека израелските сили на окупираните палестински територии извршиле дела што организацијата ги класифицира како геноцид, етничко чистење и злосторства против човештвото, по нападот на Хамас во октомври 2023 година што однесе над 70.000 животи. Сепак, меѓународната реакција била нееднаква, а САД продолжиле да го поддржуваат Израел речиси безусловно.
Во Украина, според HRW, Трамп ја минимизирал одговорноста на Русија за сериозни прекршувања на меѓународното право, наместо да изврши притисок за запирање на злосторствата, истовремено критикувајќи го украинскиот претседател и барајќи територијални уступки и договори за експлоатација на минерали.
Болопион предлага формирање на нов глобален сојуз на демократии, кој би претставувал значаен политички и економски блок. Дури и земјите со несовршени резултати во областа на човековите права би требало да бидат дел од него, бидејќи мултилатералниот поредок никогаш не бил привилегија само на најмоќните демократии. Таквиот сојуз би можел да воведе трговски и безбедносни аранжмани поврзани со почитување на човековите права и да координира настап во Обединетите нации за заштита на меѓународните механизми.
„Спротивставувањето на авторитарниот бран и одбраната на човековите права е генерациски предизвик“, заклучува Болопион, нагласувајќи дека 2026 година ќе биде пресудна, особено за САД, со далекусежни последици за целиот свет.
