Се чини дека Белград повторно се соочува со бран насилство кој потсетува на темните години од деведесеттите. За кратко време, главниот град на Србија беше потресен од серија инциденти: бомби фрлени врз куќи и локали, киднапирање на јавни личности, запалени автомобили. Се чини дека во повеќето случаи најниските извршители се фатени, додека оние кои стојат зад нив остануваат недофатливи за правосудниот систем.
Најновиот инцидент се случи во понеделникот на улицата Браничевска на Врачар, каде пред продавница за вино беше пронајдена експлозивна направа. Неколку дена претходно, куќата на Здравко Чолиќ беше цел на сличен напад, а за три лица беше одреден притвор. Исто така, две лица се приведени поради фрлање бомба во кафулето „Џери“ во Нов Белград. Во меѓувреме, македонскиот пејач Даниел Кајмакоски беше киднапиран, додека неколку автомобили во различни делови на градот беа запалени.
Правниот експерт Никола Вујичиќ истакнува дека, формално, секој од овие случаи се третира како посебно кривично дело. Но, во поширок општествен контекст, тие укажуваат на постоење на сериозен проблем. „Кога ги гледаме од кривично-правна гледна точка, се поединечни случаи. Но ако ги разгледате од криминолошки и социјален аспект, станува збор за широка култура на насилство на улиците на градот“, објаснува тој.
Причините за ваквата состојба, според Вујичиќ, се повеќеслојни. Тие се протегаат од политичкиот контекст до медиумското влијание кое промовира лоши вредности. „Не зборувам конкретно за јавниот сервис, туку за програми со национална фреквенција, вклучувајќи реалити шоуа кои промовираат насилство и лоши вредности. Сето тоа го обликува општествениот систем на вредности“, додава тој.
Вујичиќ го забележува и недостатокот на конзистентна институционална реакција. Иако полицијата и судот понекогаш реагираат брзо и ефикасно, во многу случаи отсуството на реакција е очигледно, особено преку социјалните мрежи каде насилството е јавно изложено, а одговорните органи не преземаат ништо.
Нападите, според него, се насочени кон различни цели – од финансиска корист до заплашување на граѓаните. Киднапирањето на пејачот, на пример, може да има за цел откуп, додека палењето барови и автомобили може да укажува на обиди за изнуда или борба за превласт.
Проблемот, исто така, е што најчесто се казнуваат само „ниските скалила“ на криминалните хиерархии. „Дилерот е оној што прв паѓа, а оние повисоките во ланецот остануваат недофатливи. Тешко е да се најдат докази и многумина се плашат од одмазда“, вели Вујичиќ.
Малолетниците се особено ранливи, бидејќи лесно може да бидат регрутирани во криминални структури. „Образованието и воспитувањето од малку се клучни. Ако семејството не вложи во едукацијата на децата, организираниот криминал ги едуцира на поинаков начин – како криминалци“, предупредува експертот.
Како излез, Вујичиќ предлага системски пристап кој вклучува промени во медиумите, образование, семејство, институции и политичката средина. „Само со комбиниран пристап можеме да го намалиме нивото на насилство и да спречиме млади луѓе да станат нови учесници во криминалот“, заклучува тој.
