Една провокативна мапа која циркулира во геополитичките кругови повлекува директна и застрашувачка паралела помеѓу Исламската Република Иран и поранешна Југославија. Сликата, која носи симбол на череп помеѓу историските знамиња на двете држави, го поставува едно од најкомплексните прашања на Блискиот Исток: дали е можен распад на Иран по етнички и регионални линии, слично како колапсот на југословенската федерација во 1990-тите?
Иако Иран на меѓународната сцена често се перцепира како монолитна држава, реалноста е дека тој претставува сложен етнички мозаик. Исто како што Југославија се распадна на Србија, Хрватска, Босна и Херцеговина, Словенија, Македонија, Црна Гора и Косово, така и Иран поседува внатрешни етнички раседи кои, во сценарио на слабеење на централната власт, би можеле да доведат до негова „балканизација“.
Анализата на мапата ги открива следниве потенцијални зони на поделба:
1. Персија (Централен Иран)
Централниот и најголем дел од територијата е означен како „Персија“. Иако етничките Персијци го контролираат државниот апарат, тие сочинуваат нешто повеќе од половина од вкупното население. На мапата, овој регион е претставен со старото иранско знаме со лавот и сонцето, што сугерира потенцијално враќање кон персискиот национализам наместо актуелниот исламски теократски систем.
2. Јужен Азербејџан (Северозапад)
Северозападниот дел на Иран е дом на милиони етнички Азери (Туркиски народ). Овој регион има силни културни и јазични врски со соседната Република Азербејџан. Иако Азерите се длабоко интегрирани во иранското општество, повремено се појавуваат сепаратистички чувства поттикнати од јазична и културна дискриминација.
3. Курдистан (Запад)
Иранскиот дел на Курдистан се наоѓа на западната граница. Етничките Курди, кои се претежно сунитски муслимани во доминантно шиитски Иран, веќе со децении водат борба за поголема автономија или независност. Овој регион е една од најактивните точки на отпор кон централната власт во Техеран.
4. Ахваз / Хузестан (Југозапад)
Регионот Ахваз (официјално провинција Хузестан) е населен со значително арапско малцинство. Овој регион е од критична стратешка важност бидејќи таму се наоѓаат најголемиот дел од нафтените и гасните резерви на Иран. Арапското малцинство често се жали на економска маргинализација и покрај богатството на нивната земја, што раѓа радикални и сепаратистички движења.
5. Балучистан (Југоисток)
Во југоисточниот дел се наоѓа провинцијата Систан и Балучистан, каде живее етничката група Балучи (претежно Сунити). Ова е еден од најсиромашните региони во Иран и е место на постојан вооружен бунт на ниско ниво против иранските безбедносни сили, поттикнат од длабоко чувство на запоставеност и репресија.
6. Луристан (Запад/Центар)
Областа населена со народот Лури, иранска етничка група која има свој специфичен јазик и култура. Иако тие се поблиски до Персијците отколку некои други малцинства, во хипотетичко сценарио на целосен државен колапс, историските племенски и регионални идентитети би можеле да прераснат во барања за самоопределување.
7. Туркменсахра (Североисток)
Овој регион граничи со Туркменистан и Каспиското Езеро, а е дом на иранските Туркмени. Како и другите малцинства, тие се соочуваат со културна асимилација и бараат поголеми права за изучување на својот јазик и практикување на своите традиции.
Заклучок Иако моменталниот безбедносен апарат на Иран е исклучително силен и централизиран, историјата на Југославија покажува дека мултиетничките држави со потиснати национални чувства можат брзо да се дестабилизираат доколку центарот ја изгуби контролата. Дали Иран ќе ја доживее истата судбина зависи од тоа дали Техеран во иднина ќе успее да ги интегрира овие малцинства преку политички и економски реформи, или пак акумулираниот гнев ќе експлодира во геополитички земјотрес кој би го прекроил Блискиот Исток.
