Возачите во Европа повторно се соочуваат со силен удар врз паричникот, овојпат предизвикан од ценовниот скок на нафтата поради растечката геополитичка нестабилност во Иран. Според пресметките на аналитичарите од тинк-тенкот за транспорт и животна средина (T&E), ако барелот на нафта достигне 100 долари, ниво забележано неодамна, возачите во ЕУ би се соочиле со дополнителни 220 евра годишно за гориво, што во целост би значело 55 милијарди евра повеќе за сите возачи во заедницата. Ова особено ги засега оние што поминуваат голема километража, за кои сметките ќе бидат уште поостри.
Слична динамика се чувствува и во Велика Британија. Енергетските експерти од ECIU проценуваат дека британските возачи кои годишно поминуваат околу 8.000 милји ќе видат раст на трошоците за гориво од 140 фунти, доколку цената на барел нафта остане на 100 долари. И оваа пресметка ги зема предвид цените пред изненадувачките воени акции на САД и Израел во Иран.
Во меѓувреме, електричните автомобили се сè повеќе привилегирани во оваа ситуација. Додека возилата на бензин и дизел се погодени од растот на цените, електричните автомобили во Велика Британија веќе штедат околу 870 фунти годишно на гориво, а со поскапување на нафтата на 100 долари, заштедата би надминала 1.000 фунти. T&E пресметува дека 7,7 милиони електрични возила во Европа секојдневно ја намалуваат потрошувачката на нафта, а со високата цена на барелот, дневната заштеда за европските електрични возачи би изнесувала околу 40 милиони евра.
„Зависноста на Европа од увезена нафта ни дава геополитичка ‘премија’ секогаш кога светот се тресе,“ вели Ентони Фрогат од T&E. „Потребно е структурно да се ослободиме од фосилните горива. Ветерот и сонцето никој не ги контролира, а тоа треба да биде нашата стратегија.“
Колин Вокер од ECIU додава: „Скоковите на цената на нафтата нè потсетуваат дека Велика Британија нема влијание врз глобалните пазари. На разговорите за енергетска безбедност и новите наоѓалишта во Северното Море не можеме да се потпреме за да ги направиме ценовните шокови помалку болни.“
Истовремено, нафтените компании и петродржавите заработуваат милијарди. Само петте најголеми компании – BP, Shell, TotalEnergies, Chevron и ExxonMobil – со цена на нафтата од 100 долари остварија близу 200 милијарди долари профит во 2022 година. Енергетската индустрија како целина на годишно ниво остваруваше околу 1 билион долари чиста добивка во последните 50 години.
Регулативите за неочекувани профити во ЕУ, кои делумно го вратија профитот кон државата, сега се укинати, додека Велика Британија го задржува својот данок на неочекуван профит. T&E предупредува дека повторното воведување на такви мерки ќе биде клучно доколку цените останат високи на подолг рок.
Дополнително, државните субвенции за гориво, кои во 2022 година изнесуваа 30 милијарди евра, значително го ублажија ударот врз возачите, но сега тие мерки се намалени, што ја оставаат ценовната нестабилност како директен удар врз домаќинствата.
Експертите предупредуваат дека слабеењето на зелените политики низ Европа и одложувањето на мерките за декарбонизација ќе ја зголемат ранливоста на потрошувачите. Британските советници за климата истакнуваат дека исполнувањето на целта за нето нула до 2050 година би чинело помалку од еден нафтен шок и би ги заштитило граѓаните од идни ценовни кризи.
„Одложувањето на автомобилите без фосилни горива и цената на јаглеродот ќе нè направи поранливи, не помалку,“ предупредува Фрогат.
