Во држава каде што постоењето често се мери со еден број во системот, илјадници луѓе со години живееја без него – невидливи за институциите, но реални во секојдневието. За нив, здравствениот систем беше лавиринт без излез, каде секоја врата започнуваше со прашањето: „дали постоите во системот?“.
Од оваа недела, работите почнуваат да се менуваат, откако преку платформата Мој термин се воведува нов модул што конечно им овозможува пристап до здравствена заштита на лицата без лични документи и нерегулиран правен статус.
Овој чекор доаѓа како резултат на заеднички протокол потпишан меѓу Министерството за внатрешни работи и Министерството за здравство, со поддршка од ОБСЕ, и претставува прв системски обид да се надмине деценискиот проблем со „невидливите“ граѓани. Наместо да останат без евиденција, овие лица ќе добијат посебен идентификационен број преку кој ќе бидат внесени во здравствениот систем.
Во пракса, тоа значи дека секој нивни преглед, терапија или хоспитализација ќе биде дигитално евидентирана, создавајќи медицинска историја која досега или не постоеше или се водеше фрагментарно на хартија. Со тоа, не само што се подобрува квалитетот на нивното лекување, туку се создава и институционална трага која може да биде клучна во идни процеси за утврдување на нивниот правен статус.
Министерот за внатрешни работи Панче Тошковски го оцени потегот како историски, нагласувајќи дека ова е првпат државата системски да пристапи кон решавање на проблемот со лицата без државјанство. Од друга страна, министерот за здравство Азир Алиу порача дека правото на здравствена заштита мора да биде универзално и дека никој не смее да остане без помош поради административни пречки.
Проблемот со лицата без документи во Северна Македонија со години беше игнориран или третиран како маргинално прашање, иако последиците беа сериозни – од неможност за вработување, до ограничен пристап до образование и здравство. Во многу случаи, овие луѓе беа одбивани од болници токму затоа што „не постоеја“ во дигиталните бази на податоци.
Со новиот систем, државата прави обид да ја надмине таа неправда. Но, ова е само прв чекор. Решавањето на нивниот правен статус, добивањето државјанство и целосната интеграција во општеството остануваат предизвици што допрва треба да се адресираат.
Она што сега се менува е суштинско – од анонимни случаи без досие, овие луѓе стануваат пациенти со историја, со право на третман и со видливост во системот. А токму таа видливост е првиот чекор кон достоинствен живот.
Во поширока смисла, оваа реформа е тест и за самото општество – дали институциите ќе останат само на техничко решение или ќе продолжат со суштински политики што ќе ги вклучат и најранливите. Зашто, вистинскиот напредок не се мери само со нови технологии, туку со тоа колку луѓе тие технологии успеваат да опфатат.
