Секоја година, еден симболичен датум сè појасно ја открива истата непријатна вистина: човештвото ги троши природните ресурси побрзо отколку што планетата може да ги обнови. Тој момент е познат како „Глобален ден на пречекорување на ресурсите“ и означува кога годишниот „буџет“ на Земјата е целосно исцрпен.
За 2025 година, тој праг бил достигнат на 24 јули. Од тој ден па натаму, светот функционирал „на кредит“, користејќи повеќе ресурси отколку што природните системи можат да надоместат во рамките на една година.
Методологијата се базира на односот помеѓу биокапацитетот на планетата и еколошкиот отпечаток на човештвото. Со други зборови, се споредува колку ресурси Земјата може да обнови и колку брзо и интензивно ги трошиме.
Ако би постоела рамнотежа меѓу двете, резултатот би бил едноставен 365 одржливи денови. Но реалноста е поинаква: потрошувачката одамна ја надминува регенеративната моќ на природата, па датумот секоја година „се поместува“ сè порано.
Иако феноменот е глобален, не сите земји учествуваат на ист начин. Држави со висока потрошувачка и интензивен стандард на живеење, како Катар, Луксембург или Сингапур, својот „еколошки лимит“ го достигнуваат уште во првите месеци од годината.
Од другата страна на скалата се земји како Индонезија, Еквадор или Јамајка, каде природните ресурси статистички траат значително подолго, дури до крајот на годината. Но, подоцнежниот датум тука не значи нужно поголема еколошка рамнотежа, често е резултат на пониска вкупна потрошувачка по жител.
Посебно внимание привлекуваат податоците за земјите од Балканот, кои покажуваат дека регионот релативно рано влегува во еколошки дефицит. Според проценките за 2026 година, објавени кон крајот на 2025, редоследот е следен:
- Црна Гора – 20 април
- Хрватска – 25 април
- Босна и Херцеговина – 26 април
- Србија – 16 мај
Овие датуми укажуваат дека, доколку целиот свет би живеел со ист образец на потрошувачка како овие држави, глобалните ресурси би биле исцрпени уште во пролетта, далеку пред средината на годината.
…
