Летниот период годинава за македонските домаќинства започнува со веќе познат економски товар – постојано високи трошоци и очекувања дека цените нема брзо да се стабилизираат. Според најновите проекции на Народната банка, инфлацијата во 2026 година би се движела околу 4 проценти во просек, што укажува дека притисокот врз секојдневниот живот ќе продолжи и во наредните месеци.
Иако се предвидува постепено намалување на инфлацијата на околу 3 проценти во 2027 година, а подолгорочно враќање кон нивото од приближно 2 проценти, економските движења не носат брзо олеснување за потрошувачите. Во пракса, тоа значи дека домаќинствата и понатаму ќе се соочуваат со високи цени, без значајно поевтинување на основните производи и услуги.
Официјалните податоци за април 2026 година ја потврдуваат ваквата состојба. Во однос на претходниот месец, инфлацијата пораснала за 1,3 проценти, додека споредено со истиот период лани, животните трошоци се повисоки за 5,7 проценти. Најизразен раст е забележан кај транспортот, кој месечно се зголемил за над 10 проценти, додека храната и безалкохолните пијалаци бележат поскромно, но сепак континуирано поскапување. Индексот на цените на мало на годишно ниво е зголемен за околу 5 проценти.
Ваквите бројки најдиректно се одразуваат во секојдневните сметки на граѓаните. Поскапувањето на горивата и транспортот не останува изолирано, туку постепено се пренесува и врз цените на храната и другите основни производи, особено оние што зависат од логистика и дистрибуција.
Дополнителен увид во реалниот стандард даваат пресметките за синдикалната минимална кошница. Во април 2026 година таа достигнала 68.797 денари, што претставува зголемување од речиси илјада денари во однос на претходниот месец. Доколку во пресметката се вклучи и кирија за стан од 60 квадратни метри, вкупниот износ надминува 84 илјади денари. Во период од само четири месеци, кошницата пораснала за повеќе од 3.000 денари.
Во исто време, податоците за платите покажуваат значителен јаз меѓу приходите и трошоците. Просечната нето-плата во февруари 2026 година изнесувала 46.159 денари, што значи дека во просек едно домаќинство не може да ги покрие основните трошоци дефинирани во минималната кошница со една плата. Кај минималната плата, разликата е уште поизразена, особено ако се земе предвид дека само делот за храна речиси ја достигнува нејзината целосна вредност.
Во вакви услови, планирањето на летниот буџет станува значително потешко. Семејствата сè почесто ги преиспитуваат трошоците за одмор, патувања и сезонска потрошувачка, а дел од нив се принудени да ги одложат или да ги сведат на минимум. Истовремено, зголемувањето на цените на горивата дополнително ја стеснува можноста за поголема мобилност и патувања.
Иако институциите најавуваат мерки за ограничување на трговските маржи, економските аналитики укажуваат дека ваквите интервенции имаат ограничен ефект врз пошироката инфлациска слика. Клучните фактори остануваат поврзани со увозните цени, енергенсите и глобалните пазарни движења.
Севкупно гледано, инфлацијата во наредниот период повеќе се појавува како постојан притисок отколку како краткорочен скок. Цените можеби нема да растат со исто темпо како претходно, но нивното високо ниво ќе продолжи да го обликува секојдневниот живот и финансиските одлуки на домаќинствата.
…
