Нискиот водостој на Дунав повторно откри дел од историјата скриена на неговото дно. Кај Прахово, во источна Србија, во близина на границата со Романија, од реката излегоа остатоци од десетици германски воени бродови од Втората светска војна, кои германските сили намерно ги потопиле во 1944 година.
Олупините со децении се наоѓаат на дното на Дунав, но со намалувањето на нивото на реката делови од нив повторно станале видливи над површината.
Станува збор за пловила на германската Црноморска флота кои биле намерно потопени за време на повлекувањето пред напредувањето на Црвената армија.
Целта на германските сили била со потопените бродови да го блокираат пловниот пат по Дунав и на тој начин да го забават движењето на противничките сили нагоре по реката.
Околу 200 потонати пловила во Дунав
Бидејќи најголемиот дел од бродовите никогаш не биле извадени по завршувањето на Втората светска војна, нивните остатоци и денес претставуваат проблем за пловидбата.
Се проценува дека на дното на Дунав во овој регион се наоѓаат околу 200 пловила.
Меѓу нив има потонати товарни бродови, тегначи и шлепови.
Само на делницата меѓу 857. и 862. речен километар, во близина на Прахово, биле утврдени вкупно 40 потонати бродови и други пловни објекти.
Дел од нив, особено кога нивото на Дунав е ниско, излегуваат над површината и стануваат јасно видливи.
ЕУ финансира отстранување на најопасните олупини
Поради долгогодишниот проблем со безбедноста и проодноста на пловниот пат, започнат е голем проект за отстранување на дел од потонатите бродови.
Проектот е финансиран со поддршка од Европската унија, а предвидено е да бидат извадени 21 олупина кои во најголема мера ја попречуваат пловидбата по Дунав.
Европската инвестициска банка – ЕИБ е стратешки партнер на проектот.
Според податоците на ЕИБ, една од олупините во тесниот дел на Дунав кај Прахово, долг околу пет километри, била извадена во текот на 2024 година.
Бродот бил извлечен од водата со помош на челични јажиња, по што бил исчистен од насобраниот речен талог и кал.
Во тоа време било најавено дека работите на отстранувањето на најопасните бродови треба да завршат до 2028 година.
Сепак, според досегашното темпо на работите, се оценува дека планираниот рок најверојатно нема да биде исполнет.
Во дел од бродовите можеби сè уште има муниција
Дополнителен проблем при извлекувањето претставува можноста во некои од потонатите пловила и понатаму да има муниција од Втората светска војна.
ЕИБ предупредува дека одредени олупини би можеле да содржат експлозивни средства, поради што операциите за нивно подигнување и отстранување мора да се изведуваат со посебна претпазливост.
Можноста за присуство на стара муниција создава ризик од експлозија при движење, сечење или подигнување на бродовите од речниот нанос.
Проект вреден речиси 30 милиони евра
Вкупната вредност на проектот за отстранување на потонатата германска флота изнесува 29,68 милиони евра.
Од оваа сума, 16,43 милиони евра се обезбедени како неповратни средства од Европската унија преку Инвестициската рамка за Западен Балкан – WBIF.
Дополнителни 13,25 милиони евра се обезбедени преку заем од Европската инвестициска банка.
Проектот го спроведува конзорциум составен од компаниите „Millennium Team“ и „Aqua Mont Service“.
Инвеститор е Министерството за градежништво, сообраќај и инфраструктура на Србија, со поддршка од Европската инвестициска банка.
Првичната цел била најпроблематичните олупини да бидат отстранети до 2028 година, но според сегашната состојба и динамиката на реализацијата, се проценува дека тој рок тешко ќе биде постигнат.
Потопени при германското повлекување
Историјата на овие бродови е директно поврзана со завршната фаза на Втората светска војна на Балканот.
Во 1944 година, додека германските сили се повлекувале пред напредувањето на Црвената армија, голем број пловила од германската Црноморска флота биле намерно потопени во Дунав.
Со нивното потопување Германците сакале да создадат физичка пречка во реката и да го отежнат или забават понатамошното напредување на противничките сили по Дунав.
Осум децении подоцна, голем дел од тие бродови сè уште лежат на истото место.
Нискиот водостој на Дунав периодично ги открива нивните зарѓани конструкции, претворајќи го подрачјето кај Прахово во впечатлив потсетник на воените настани од пред повеќе од 80 години.
Но олупините не се само историска атракција. Тие и денес претставуваат реална опасност и пречка за пловидбата, особено во периоди кога Дунав има низок водостој.
Токму поради тоа, нивното постепено отстранување е еден од поважните инфраструктурни и безбедносни проекти на овој дел од реката.
