Декласифициран документ на американската Централна разузнавачка агенција (ЦИА), датиран од 1949 година, отвора ново прашање околу политичкото дејствување на Ванчо Михаилов во периодот по Втората светска војна.
Според документот, Михаилов потпишал договор со претставници на комунистичка Југославија, иако во јавноста со години е претставуван како жесток антикомунист и противник на југословенскиот комунистички систем.
Наводниот договор, според достапните информации, не ги дал очекуваните политички резултати. Сепак, неговото постоење се посочува како важен детал за разбирање на политичките контакти и маневри на Михаилов во повоениот период.
Документот отвора и поширока дебата за неговата историска улога, особено имајќи ги предвид подоцнежните тврдења за неговата соработка со југословенските безбедносни структури. Неговите политички потези, според критичарите, тешко можат да се објаснат единствено преку тезата за бескомпромисен антикомунизам и антијугословенство.
Ванчо Михаилов, една од најконтроверзните личности поврзани со ВМРО, и денес предизвикува спротивставени толкувања во македонската и бугарската историографија. Неговото дејствување, контактите со различни политички и разузнавачки структури и позициите што ги застапувал низ различни периоди остануваат предмет на историски анализи и полемики.
Декласифицираните американски документи претставуваат дополнителен извор за истражување на овие односи, но нивната содржина и контекст треба да се разгледуваат внимателно и во споредба со други историски извори.
Особено внимание привлекува фактот што Михаилов по Втората светска војна продолжил да биде активен во политичките и разузнавачките кругови, а починал во 1990 година на 94-годишна возраст.
Документот од 1949 година затоа повторно ја актуелизира дилемата за тоа какви биле реалните политички односи на Михаилов со неговите идеолошки и политички противници во повоениот период и до кој степен неговата подоцнежна улога се разликувала од сликата за него како непомирлив противник на комунизмот и Југославија.
…
