Лидерите на Шкотска, Велс и Северна Ирска во понеделник ќе се сретнат во Кардиф, каде што се очекува да потпишат заедничка декларација со која ќе го потврдат правото на нивните народи демократски да одлучуваат за својата иднина.
На средбата треба да присуствуваат шкотскиот премиер и лидер на Шкотската национална партија, Џон Свини, велшкиот премиер и лидер на Плаид Камри, Рун ап Јорверт, како и првата министерка на Северна Ирска, Мишел О’Нил од Шин Фејн. На разговорите ќе им се придружи и претседателката на Шин Фејн, Мери Лу Мекдоналд.
Според „Телеграф“, документот што ќе биде потпишан треба да содржи заедничко барање Шкотска, Велс и Северна Ирска да добијат право да организираат референдуми за својот уставен статус. Весникот средбата ја опишува како почеток на координиран политички притисок што може да го забрза распаѓањето на Обединетото Кралство.
Сепак, учесниците на состанокот поинаку ја претставуваат неговата цел. Велшкиот премиер Ап Јорверт изјави дека не работи на „уривање“ на Обединетото Кралство, туку на зајакнување на Велс и обезбедување право граѓаните сами да ја определат уставната иднина на земјата. Независноста, според него, останува долгорочна цел, но без однапред утврден рок.
Соработка во четири области
Покрај декларацијата за самоопределување, се очекува лидерите да потпишат и меморандум за политичка соработка. Договорот, според најавите, ќе опфати четири главни области:
– економијата;
– енергетиката;
– односите со Европа и меѓународната соработка;
– правото на самоопределување.
Партиите што ги предводат владите во трите децентрализирани нации се залагаат и за поблиски односи со Европската Унија. Шкотската национална партија и Плаид Камри сакаат Шкотска и Велс во иднина да станат самостојни членки на ЕУ, додека Шин Фејн се залага Северна Ирска да се обедини со Република Ирска.
Се очекува во економскиот дел од договорот да биде наведено дека актуелниот британски економски модел не одговара доволно на потребите на граѓаните во Шкотска, Велс и Северна Ирска.
Велшката страна ќе бара и дополнителни овластувања во областа на даноците, јавните расходи, полицијата и железничкиот сообраќај. Плаид Камри инсистира приходите од Крунскиот имот, вклучувајќи ги и средствата поврзани со морското дно на кое се градат ветерни електрани, да ѝ припаднат на владата во Кардиф, наместо да завршуваат во британското Министерство за финансии.
Првпат три влади предводени од партии за независност
Средбата има особена политичка тежина затоа што првпат владите во Шкотска, Велс и Северна Ирска се предводени од партии што се залагаат за независност или за обединување на Ирска.
Свини оцени дека тоа е доказ оти постојниот уставен модел не е одржлив и дека Лондон ќе мора сериозно да се соочи со барањата за промени. Тој очекува соработката меѓу трите влади да го засили притисокот врз британскиот премиер Енди Барнам.
Барнам неодамна пред пратениците изјави дека нов шкотски референдум би можел да биде разгледан доколку постои јасна мнозинска поддршка. Подоцна, сепак, ја заостри позицијата и му порача на Свини дека ново гласање за независност не е дел од плановите на британската Влада, која сака да се концентрира на економијата и трошоците за живот.
Различна правна положба
Северна Ирска има поинаква правна позиција од Шкотска и Велс. Договорот од Велики петок предвидува можност за референдум за обединување со Република Ирска доколку стане веројатно дека мнозинството граѓани би го поддржале таквиот исход.
Шкотска и Велс немаат автоматски механизам за организирање референдум без согласност од централната власт во Лондон. Шкотската влада токму затоа бара воспоставување јасна и однапред договорена правна постапка за ново изјаснување.
Поддршката за независност моментално е најсилна во Шкотска, каде што анкетите покажуваат речиси еднаква поделба на јавноста. Во Северна Ирска поддршката за обединување со Република Ирска се движи околу 40 проценти, а во Велс независност поддржува приближно една четвртина од населението.
По потпишувањето на декларацијата и меморандумот, лидерите треба да одржат заедничка прес-конференција. Иако документите сами по себе нема да предизвикаат непосредна промена на границите или уставниот статус, средбата во Кардиф претставува значаен чекор кон координирање на трите национални движења и отвора нова фаза во дебатата за иднината на Обединетото Кралство.
