По повеќе од три години судење, Специјализираните совети на Косово во Хаг на 16 септември ќе ја изречат првостепената пресуда за поранешниот косовски претседател Хашим Тачи и за тројца други поранешни високи претставници на Ослободителната војска на Косово – Кадри Весели, Реџеп Селими и Јакуп Красниќи.
Јавната седница е закажана за 10 часот, а ќе може да се следи преку интернет на албански, српски и англиски јазик, како и од галеријата за публика во судницата во Хаг. Судскиот совет претходно соопшти дека дополнителното време за донесување на одлуката било потребно поради обемот на доказите и сложеноста на постапката.
Десет точки во обвинението
Тачи, Весели, Селими и Красниќи се обвинети по вкупно десет точки. Шест од нив се однесуваат на злосторства против човечноста – прогон, затворање, други нечовечки постапки, тортура, убиства и присилно исчезнување лица.
Останатите четири точки опфаќаат воени злосторства: незаконско и самоволно апсење и притворање, сурово постапување, тортура и убиства.
Според обвинението, делата биле извршени од најмалку март 1998 до септември 1999 година, на повеќе локации во Косово, како и во Кукс и Кахан во северна Албанија. Наводните жртви биле цивили и лица кои не учествувале во борбите, меѓу кои политички противници на ОВК и припадници на различни етнички заедници.
Обвинителството тврди дека четворицата обвинети носат индивидуална кривична одговорност, преку различни форми на одговорност, за дела извршени во рамките на вооружениот конфликт и на наводен широко распространет и систематски напад врз лица сметани за противници на ОВК.
Сите четворица се изјаснија дека не се виновни.
Во притвор од ноември 2020 година
Првичното обвинение беше потврдено на 26 октомври 2020 година, а потоа беше изменувано во септември 2021, април 2022 и септември 2022 година. Актуелната редактирана верзија беше објавена во февруари 2023 година.
Тачи, Весели, Селими и Красниќи беа уапсени и префрлени во притворскиот објект на Специјализираните совети на 4 и 5 ноември 2020 година. Тоа значи дека до изрекувањето на пресудата ќе имаат поминато речиси шест години во притвор, а не четири години како што се наведува во дел од извештаите.
Процес со 234 судски денови и 134 сведоци
Главната расправа започна на 3 април 2023 година со воведното излагање на Специјализираното обвинителство. Обвинителството го заврши изведувањето на своите докази на 15 април 2025 година.
Во јули 2025 година докази презентираше и застапникот на жртвите, додека одбраната го започна својот доказен дел на 15 септември истата година. Сопствени сведоци и докази изведуваа тимовите на Тачи и Красниќи, а одбраната ја заврши постапката на 2 декември.
Доказната постапка беше официјално затворена на 18 декември 2025 година, по што страните ги поднесоа завршните писмени поднесоци. Завршните зборови се одржаа од 9 до 18 февруари 2026 година.
Според официјалната статистика, процесот опфатил 234 судски денови. Во судницата сведочеле 134 лица – 125 повикани од обвинителството, двајца од застапникот на жртвите и седуммина од одбраната. Во предметот учествуваат и 156 лица со признат статус на жртви.
Спротивставени ставови за структурата на ОВК
Едно од централните прашања во процесот беше дали тогашното раководство на ОВК имало ефективна контрола врз припадниците и единиците на теренот и дали обвинетите со своите постапки придонеле за извршувањето на делата наведени во обвинението.
Обвинителството настојуваше да покаже дека тие, преку своите високи политички и воени позиции, учествувале во спроведувањето на заедничка цел насочена кон преземање контрола и отстранување на лицата сметани за противници.
Одбраната, пак, тврдеше дека ОВК во наведениот период немала единствена и строго поставена командна структура, дека локалните единици дејствувале со значителна самостојност и дека политичките функции на обвинетите не докажуваат автоматски контрола врз конкретни лица и настани.
Бранителите ги оспоруваа и веродостојноста на дел од сведоштвата, начинот на кој обвинителството ги поврзува поединечните настани и постоењето на заеднички злосторнички план. Тие побараа ослободителна пресуда за сите обвинети.
Одлука за секоја точка поединечно
Тричлениот судски совет, со кој претседава судијата Чарлс Смит Трети, треба одделно да оцени дали обвинителството ја докажало вината на секој обвинет по секоја точка надвор од разумно сомневање.
Во советот се и судиите Кристоф Барт и Генел Метро, додека Фергал Гејнор е резервен судија.
На 16 септември судот може да донесе ослободителна или осудителна одлука за сите или само за дел од точките. Доколку биде утврдена вина, советот треба да ја определи и казната, земајќи ги предвид индивидуалната одговорност, тежината на делата и другите релевантни околности.
Пресудата нема нужно да претставува конечен крај на предметот. Обвинетите имаат право да поднесат жалба пред посебен Апелациски совет, а под одредени услови постои и можност за постапка пред совет на Врховниот суд.
Пресуда со големо политичко и општествено значење
Предметот против Тачи и другите поранешни челници на ОВК е најобемниот процес што досега се водел пред Специјализираните совети. Судот е дел од правниот систем на Косово, но неговото седиште е во Хаг, а судиите и персоналот се меѓународни.
Неговата надлежност ги опфаќа злосторствата против човечноста, воените злосторства и одредени други кривични дела поврзани со Косово, за кои се тврди дека биле извршени од јануари 1998 до декември 2000 година.
Тачи и неговите сообвинети по завршувањето на конфликтот имаа значајни улоги во политичкиот и институционалниот живот на Косово. Поради тоа, пресудата се очекува внимателно да биде следена не само во Приштина и Белград, туку и во целиот регион и од меѓународната јавност.
Независно од исходот, одлуката ќе биде една од најзначајните првостепени пресуди поврзани со конфликтот во Косово и ќе има важни правни, политички и општествени последици. До нејзиното изрекување, во согласност со основните правила на кривичната постапка, сите четворица обвинети се сметаат за невини.
