На површината на Месечината е откриен огромен кратер кој настанал по силен удар во 2024 година, но самиот настан не бил забележан во реално време.
Кратерот го открил НАСА-ин Lunar Reconnaissance Orbiter (LRO), вселенско летало кое ја набљудува Месечината од орбитата од 2009 година.
Според научниците, новото вдлабнување е широко околу 220 метри и длабоко приближно 50 метри, што е големина споредлива со две фудбалски игралишта. Се смета дека станува збор за најголемиот познат ударен кратер настанат во поновата историја на Сончевиот систем.
Ударот се случил во 2024 година
Научниците проценуваат дека кратерот настанал меѓу 11 април и 22 мај 2024 година, кога фрагмент од астероид или комета удрил во површината на Месечината.
Вселенското тело веројатно било со големина на зграда од три до шест ката. Вакви удари со оваа големина се исклучително ретки и, според проценките, се случуваат приближно еднаш на 132 години.
Иако ударот бил доволно силен за да создаде кратер со дијаметар од околу 220 метри, ниту телескопите на Земјата ниту оние во вселената не успеале да го регистрираат самиот настан.
Првите снимки на кои се наоѓал кратерот биле направени со широкoаголната камера на LRO, но останале незабележани меѓу огромната количина податоци собрани од леталото. Научниците го идентификувале кратерот дури во август 2025 година.
Подоцна, LRO повторно го снимил подрачјето со камери со поголема резолуција, со што откритието било потврдено.
Кратерот е именуван по познат научник
Новиот кратер го добил името по покојниот Томас МекГичин, поранешен директор на Lunar and Planetary Institute во Хјустон.
Неговата големина е особено значајна бидејќи е околу трипати поголем од претходниот рекордер кој LRO го открил пред околу една деценија.
Научниците го опишуваат ударот како исклучително редок настан.
„Овој настан е статистички редок, практично единствено набљудување во текот на еден живот“, навеле истражувачите во една од двете студии за откритието објавени во списанието Science Advances.
Ударот ја променил површината на повеќе од 120 километри
Последиците од ударот не се ограничени само на самиот кратер. Експлозивниот настан ја преобликувал површината на Месечината на подрачје поголемо од 120 километри.
При ударот биле исфрлени прашина и парчиња карпи под поголем агол од очекуваниот.
Марк Робинсон, главен научник задолжен за камерите на LRO, посочува дека ваквите настани можат значително да придонесат за разбирањето на процесите што ја менуваат површината на Месечината.
Втората студија открила и студена зона широка околу осум километри околу новиот кратер. Научниците сметаат дека тоа одговара на процес при кој површинскиот слој на месечевото тло се поместува и разлабавува по силен удар.
„Ударите го обработуваат реголитот како градинарството“
Коавторот на втората студија, Дејвид Пејџ од Универзитетот во Калифорнија во Лос Анџелес, процесот го споредил со градинарство.
„Сега на ударите гледаме како на начин на обработка на реголитот, со поместување на седиментите и нанесување материјал кој инаку би бил под површината“, објаснил Пејџ.
Реголит е називот за слојот од растресит материјал што ја покрива површината на Месечината. Неговото однесување по силни удари е важно за разбирање на промените што се случуваат на нашиот природен сателит.
Месечевата површина се менува побрзо од очекуваното
Месечината милијарди години е изложена на удари од астероиди и други вселенски тела. На нејзината површина се наоѓаат некои од најголемите познати ударни кратери во Сончевиот систем.
Податоците собрани од LRO од неговото лансирање покажуваат дека горниот сантиметар од месечевото тло се еродира и се преобликува преку исфрлање материјал приближно на секои 80.000 години. Тоа е побрзо отколку што научниците претходно проценувале.
Поради тоа, дури и трагите оставени од луѓето на Месечината можеби нема да останат зачувани засекогаш.
Робинсон наведува дека, спротивно на распространетото мислење, отпечатоците на астронаутите од мисиите „Аполо“ во таков временски период „дефинитивно одамна би исчезнале“.
Откритието е важно и за идната лунарна база
Новиот кратер е значаен не само поради неговата големина. Неговото проучување може да помогне и во планирањето на идните мисии на Месечината, особено во услови кога се разгледува изградба на трајна лунарна база.
LRO веќе 17 години ја снима површината на Месечината од орбитата, а неговите податоци се важни за подготовка на идните човечки мисии.
Научниците сега ќе се обидат да проценат каков ризик би претставувал материјалот исфрлен при слични удари за идните објекти на Месечината.
Таквите информации би можеле да им помогнат на инженерите при проектирањето и зајакнувањето на идните лунарни структури.
Откритието покажува дека Месечината, иако од Земјата изгледа мирно и непроменливо, и понатаму е изложена на силни удари кои постојано ја менуваат нејзината површина.
