Во Албанија се одвива контроверзен спор околу употребата на македонските национални симболи, кој многумина го гледаат како тест за зрелоста на албанската демократија. Централната фигура во овој конфликт е „Сонцето од Кутлеш“ – традиционален симбол на македонската културна меморија. За Македонците во Албанија, тоа не е само знаме, туку врска со минатото и израз на идентитетот.
Според годишниот извештај на Македонската алијанса за европска интеграција (МАЕИ) за 2025 година, македонските организации и Општина Пустец биле повикани да се откажат од употребата на овој симбол. Барањето дошло од претседателката на Комитетот за национални малцинства, Константина Бежани, која го оправдува ограничувањето со објаснување дека „Сонцето од Кутлеш“ е грчки симбол, во согласност со Преспанскиот договор.
Но, правните аргументи тука се само дел од пошироката слика. Прашањето е фундаментално: дали може да се забрани на едно етничко малцинство да го користи својот културен симбол? Европската рамковна конвенција за заштита на националните малцинства е јасна – малцинствата имаат право на културно изразување, вклучувајќи симболи, знамиња и традиционални обележја. Ограничувањето е оправдано само ако симболиката поттикнува насилство или говор на омраза.
„Сонцето од Кутлеш не е кукаст крст, тоа не носи порака на насилство, туку ја изразува културната меморија на македонската заедница“, вели еден аналитичар за човекови права. Ограничувањето на употребата на овој симбол, додава тој, е директен удар врз културниот идентитет и претставува форма на селективна дискриминација.
Други малцинства во Албанија, како грчкото, српското и влашкото, слободно ги користат своите симболи и културни обележја. Во тој контекст, забраната за Македонците не може да се толкува како заштита на јавен ред или меѓународен договор, туку како пример на нееднакво постапување.
Културолози предупредуваат дека симболите не се само декоративни знаци – тие се мост меѓу минатото и сегашноста. Прекршувањето на правото да се користат овие симболи го прекинува континуитетот на колективната меморија и претставува обид за асимилација.
„Овој случај е повеќе од спор околу едно знаме. Тој е индикатор за тоа колку институциите навистина ги штитат малцинствата и колку се подготвени да го следат европското законодавство и принципи на демократија“, додаваат аналитичарите.
