Односите меѓу Европската унија и Србија влегуваат во нова, чувствителна фаза, откако Брисел сигнализираше дека би можел да ги замрзне 1,6 милијарди евра планирани заеми и грантови за земјата. Причината се спорните судски измени кои, според европските претставници, ја разнишуваат довербата во посветеноста на Белград кон владеењето на правото.
Комесарката за проширување, Марта Кос, во писмена изјава за Ројтерс предупреди дека последните законски измени „ја еродираат довербата“ и дополнително го усложнуваат обидот на поддржувачите на Србија во Брисел да се залагаат за нејзин напредок во евроинтегративниот процес.
„Станува сè потешко да се брани аргументот дека Србија е подготвена за следниот чекор,“ порачала Кос, алудирајќи дека финансиската поддршка директно зависи од почитувањето на демократските стандарди.
Новите реформи, кои стапија на сила оваа недела, предвидуваат централизација на одредени делови од судскиот систем. Меѓу најконтроверзните мерки се ограничувањето на мандатот на главните јавни обвинители и проширувањето на овластувањата на претседателите на судовите – фигури кои управуваат со судската администрација.
Судиите и обвинителите предупредуваат дека ваквите потези можат да ја зголемат политичката контрола врз правосудството и да ги ослабнат истрагите за висока корупција, особено оние што ги води Обвинителството за организиран криминал. Дел од критичарите тврдат дека реформите индиректно ја зајакнуваат позицијата на претседателот Александар Вучиќ во системот.
Од друга страна, српските власти ги отфрлаат обвинувањата. Тие тврдат дека целта на измените е поголема ефикасност и побрзо носење одлуки, а не политичко влијание.
Србија ги започна преговорите за членство уште во 2014 година, но процесот постојано се соочува со забелешки за корупција, притисоци врз институциите и недоволна независност на правосудството.
Во обид да ги намали тензиите, Белград побара оценка од Венецијанската комисија, експертско тело при Советот на Европа, кое треба да го разгледа спорното законодавство.
Сепак, во Брисел пораката е јасна: финансиската поддршка од Планот за раст не е автоматска. Таа е условена со конкретни чекори во областа на владеењето на правото.
